UITGEROOKT

Acht jaar geleden stak ik voor het laatst de brand in een strookje tabak. Mijn laatste sigaret. Ik trok aan de peuk en blies de rook voor me uit alsof er niks aan de hand was, alsof het mijn zoveelste pakweg duizendste sigaret betrof. Niet dus. Deze sigaret besefte niet dat hij mijn allerlaatste zou zijn. In 2000 ben ik van de een op de andere dag gestopt met roken. Cold turkey. Drie weken je van nervositeit geen houding weten te geven, de handen onwennig zoekend naar een acceptabele pose. Drie weken allerhande snoepgoed oppeuzelen ter compensatie van het nicotinegebrek, bibberen in het vooruitzicht op het zwarte gat waarin ik ongetwijfeld zou terecht komen. Het moet gezegd, na drie weken afzien openbaarde zich enige soelaas ja zelfs een gelukzalig overwinningsgevoel. Ik had het toch maar mooi klaargespeeld. Van nicotinejunk naar cleane modelburger? Ergens voelde het ongemakkelijk, alsof je toegaf aan een gezond, onberispelijk maar vooral ook burgerlijk bestaan.

Roken an sich mis ik niet. Bijvoorbeeld de kleren vol miniatuurbrandgaatjes, ’s ochtends je huiskamer stinkend van de rook, kuchjes die uitgroeien van proesten tot hoesten. Natuurlijk was er het onvermijdelijke junkiegedrag; de dwangdrang van het tijdige inslaan om te voorkomen dat je opeens zonder pakje sigaretten kwam te zitten na winkelsluiting. Het idee alleen al.

De eerste jaren rookte ik er maar wat op los. Het duurde een tijdje voordat ik het sigarettenmerk ontdekte dat me het beste smaakte en bij me paste. Na de Caballero, de Camel, de Winston en het mondaine maar o zo zoetluchtige Peter Stuyvesant, ging ik over op de alom geroemde Marlborofilter. Opeens wist ik het zeker. Van Marlboro’s ging je minder snel dood.

actrice Jean Seberg

Het ritueel dat onmiskenbaar bij het roken hoort mis ik erg. Ik denk er vaak en met toenemende weemoed aan terug. Aan het kloppen tegen het omgekeerde pakje om de eerste sigaret losjes eruit te kunnen peuteren. Aan de eerste sigaret tussen de lippen. Aan het staren naar het puntje waar de aansteker zijn verlossende werk mag doen. Duimtrekken aan die goedkope aansteker van de Aldi. Aan het inhaleren en het pfff… uitblazen. Die eerste rookpluimen benadrukten toch maar mooi even dat je het gedoe om je heen met gemak aan kon. Stressgedachten rookte je van je af. Roken spoorde aan tot algehele relativering over wat was geweest en wat er komen zou en bood aldus een heel wat luchtiger kijk op de naderende toekomst. Je kon er weer even tegenaan kort gezegd. Nooitrokers zullen dit nooit begrijpen. Het mooiste rookgenot vond wat mij betreft plaats terwijl ik van een muziekje genoot. Dubbel genieten. Kom daar tegenwoordig maar eens om. Mijn god, nu ik dit zo opschrijf, zou ik er zo weer een willen opsteken.

Schrijver Luc Sante heeft een indrukwekkend fotoboek samengesteld over beroemde rokers. Het boekwerk verscheen weliswaar reeds in 2004 maar is sinds kort te koop voor minder dan een pakje sigaretten. Er staan niet alleen rokers in in passend gefotografeerde coole houding, afgewisseld met afbeeldingen van vergeten sigarettenmerken, kunstvoorwerpen waarin op de een of andere manier de sigaret of de sigaar is verwerkt. Vanzelfsprekend zien we verstokte rokers aan het werk, zoals Serge Gainsbourg gehuld in een walm van Gitanes. Veel aandacht voor Europese kunstenaars en beroemdheden ook. Plots zie ik een foto van een jongeman die een pakje uit een automaat trekt. Zo’n muurautomaat kan ik me nog goed herinneren. Hoe je na het inwerpen van enkele kwartjes aan een ijzeren bakje stevig moest trekken om het pakje eruit te halen.

No Smoking gaat over de opkomst van het roken, uit de tijd toen niemand vermoedde dat nicotine schadelijk was en longkanker kon veroorzaken, toen roken cool was en status afdwong, maar het boek toont ook de teloorgang van het roken en van de sigaret. Wie er eentje opsteekt wordt met de nek aangekeken.

Sante’s prachtig geschreven essayistische ode aan de sigaret is al reden voor de aanschaf van dit curieuze boek. De laatste foto’s zijn een kruisiging met sigarettenpeuken door Damian Hirst en een aanplakbiljet in het New York van 2004. Een rood verbodsbord over een brandende sigaret.

No Smoking is verpakt in een grootformaat sigarettenpakje met goudkleurige binnenflap. Je dient het pakket ondersteboven te houden om het boek eruit te laten glijden. Dat is mooi.

Korte noot voor muziekliefhebbers: Luc Sante maakte als tekstschrijver korte tijd deel uit van The Del-Byzanteens uit New York. Van deze miskende groep verscheen in 1982 het fraaie album Lies To Live By. Een ander bandlid was regisseur Jim Jarmusch, maker van o.a. de film Coffee & Cigarettes.

INTERVIEW ROEL BENTZ VAN DEN BERG

Wat is de grandeur van een kunstenaar, een popmuzikant, een schrijver? Antwoord: de optelsom en verfijning, ofwel perfectionering van zulks ondefinieerbaars als talent, het eigen geluid en de eigen stijl. Roel Bentz van den Berg (1949) is zo’n schrijver. Hij schrijft in een voor Nederlandse begrippen unieke stijl, waarin de invloed van de gonzo-journalistiek herkenbaar is. Deze term werd gemunt door journalist Bill Cardoso, maar door Hunter S. Thompson, schrijver van de mindtrip Fear And Loathing In Las Vegas, gebruikt om zijn eigen verteltrant te duiden. In gonzo zijn de auteur en zijn onderwerp onlosmakelijk met elkaar verbonden. De schrijver kleurt zijn verhaal met persoonlijke gevoelens en invloeden.

Roel Bentz van den Berg

BOOGIE NIGHTS

Wanneer ik in de lift stap en op knopje elf druk, neemt Roel Bentz van den Berg een slokje van zijn koffie verkeerd. De lift brengt mij naar de elfde verdieping van het voormalige stationspostkantoor in Amsterdam. In Club 11 is het trendy toeven na een bezoek aan het Stedelijk Museum enkele verdiepingen lager. Het uitzicht over onze hoofdstad is indrukwekkend, ook op een mistroostige donderdagmiddag in januari. Aan een van de tafels, met zijn rug naar het raam, zie ik hem zitten. De begroeting is hartelijk. Nadat ik een kop koffie heb besteld druk ik nogmaals op een knopje. Ditmaal van de opnamerecorder. Het schelle geluid van lepeltjes en schoteltjes wordt opgezogen en overstemd door de welluidende stem van Boogie Nights. Niet zomaar een radioprogramma dat Bentz van den Berg maakt met zijn vaste muziekmaatje Martijn Stoffer; menigeen beschouwt het vervolg op de legendarische programma’s Stompin’ en Heartlands, als schatbewaarder van elementaire kwaliteitspopmuziek. Door liefhebbers wordt het duo reeds jaren omarmd als ‘Stoffer & Bentz’. “Martijn en ik zijn als het ware één persoon. We werken al 25 jaar samen en zullen dat altijd samen blijven doen.”

De vorige programma’s van ‘Stoffer & Bentz’ werden om uiteenlopende omroepperikelen vroegtijdig van de zender gehaald, maar Boogie Nights lijkt een schot in de roos. “Gebleken is dat het programma een relatief succes is. Boogie Nights is zelfs het best beluisterde programma van Radio 6. Dat is wel leuk om te weten, dat je binnen vrij korte tijd, de zender bestaat nog maar sinds kort, een publiek hebt waarvoor het bedoeld is”.

NICOLE ATKINS. WOW!

Oei. Dit maakt indruk. Wat een zangeres, wat een stem. Iemand die kan zingen! Dat hoor je niet vaak in de popmuziek. Nicole Atkins, 28 jaar, afkomstig uit New Jersey, USA. Zopas verscheen haar fraaie debuutalbum Neptune City. Beetje kitsch misschien, tikje sentimenteel. Nou ja, en?

HÉ, KIM GORDON

Op de eerste etage van het Heerlense Glaspaleis, opende vrijdagavond Kim Gordon haar tentoonstelling voor vervreemdende waterverfschilderijtjes, Sway: A Way In. Minstens 150 bezoekers werden muisstil toen Gordon bovenaan de trap voorlas uit eigen werk, alvorens ze luidruchtig loos ging op de elektrische gitaar. Dit in de beste noisetraditie van Sonic Youth, de legendarische band waarmee ze sinds 1981 de ene prachtplaat na de andere maakt.

Sway: A Way in is nog te zien tot en met 15 juni.

BESTE MATTHIJS,

Eén ding moet ik je nageven Matthijs, je bent verrekte hardleers. Ik heb nog eens gekeken naar jouw programma De Wereld Draait Door. Tot mijn spijt kom ik tot de conclusie dat je niks hebt bijgeleerd. Elk onderwerp verpruts je in een handomdraai. En ach, soms begint een conversatie alleraardigst, maar na enkele minuten verzandt het in ijdele kletspraat. Je wilt het zonodig over een zalvend populaire boeg gooien. Komt wellicht door je oppervlakkige inborst. Ieder, ja werkelijk ieder gesprek weet je met behulp van niet ter zake doende terzijdes en misplaatste grappen volledig te laten verzanden. Voorwaar een prestatie die niet voor iedereen is weggelegd. Je moet maar durven.

Eigenlijk zit het zo. Gasten en gespreksonderwerpen buig je naar eigen goeddunken om met vooronderstellingen. Zo word jij je eigen gesprekspartner. Iemand die tegenover jou zit zit er eigenlijk niet. Jij maakt van die iemand jouw evenbeeld, waar jij je ego aan spiegelt en je onkunde in verbergt. Dat laatste heb je misschien niet zo in de gaten Matthijs. Omdat je ongedierte bent vergeef ik het je. Ongedierte heeft zichzelf nooit in de gaten, wel is het de mens tot last, kruipt en sluipt het op plekken waar het ongewenst is. Zoals jij kruipt en sluipt over de beeldbuis is zeer ongewenst Matthijs, zeer ongewenst.

PS. Doe je namens mij de groeten aan de fundamentalist?

Je stalkertje,

Harry Prenger

RUST HARD

Er zijn van die dagen dat het wat tegenzit, maar je wilt het er toch eens over hebben. Over het besef van ster­felijkheid. Je eigen sterfelijkheid weltever­staan. Dat er na je dood boeken verschijnen die je nooit zult lezen, je bent immers dood. Denk er eens over na. Nu, hier op dit moment. Laat de wrange kilte van het doodsbesef bezit van je nemen. Ineens ziet er de wereld om je heen er heel anders uit. Na je dood gaat diezelfde wereld namelijk ge­woon door. Zonder jou. Jij kunt al die prach­tige nieuwe boeken niet meer kopen en lezen: jij bent voer voor de wormen.

Eerlijk gezegd jaagt deze gedachte mij de stuipen op het lijf. Wie ooit een begra­fenis van een dierbare heeft bijge­woond voelt een klein prikje in de nek. Het puntje van het zwaard van Da­mocles, ten teken dat jouw leven slechts een kroniek van een aangekondig­de dood is. Doodgaan begint al op de dag van je geboorte. Naarmate je ouder wordt voel je het zwaard vaker prikken.

In het be­gin wenkt de dood nog op gedecideerde afstand. Daar loopt ie, kijk, daar in de ver­te. Een mistroostige figuur in vage contou­ren. Op zo’n veilige afstand dat je gewoon terugzwaait. Jaren later weet je wel beter. Dan worden de wazige contouren een besef dat naderbij kruipt, een verpletterende uitzichtloosheid en be­klemming biedt. Het gevoel van het kind dat temidden van een enorme mensenmassa zijn moeder is kwijtgeraakt en hulpeloos om zich kijkt. Zoiets.

We zitten er maar mooi mee opge­scheept, met de dood. Ongetwijfeld kun je er allerlei diepgravende filosofieën op los laten. Noem mij uw boeken en ik vertel u iets over uw gemoedstoestand. Het lezen van boeken zou een ontken­ning van het doodsbesef kunnen zijn, licht­puntjes voor de sombere zwaartekracht van het leven. Zou kunnen. Zomaar.

AUDIOSCOOP LP MET ELEKTRONISCHE MUZIEK

Sinds 2004 organiseert Audioscoop in Maastricht optredens van klankkunstenaars en andere muzikale vrijbuiters. Vanuit hun min of meer zelfverkozen obscuriteit duiken ze tevoorschijn om een in veel gevallen fascinerende klankwereld ten gehore te brengen. Audioscoop is gelieerd aan Intro in Situ, dat als platform voor klankkunst aan muzikanten en kunstenaars de mogelijkheid biedt projecten op het gebied van de klankkunst te ontwikkelen en uit te voeren.

Acts die er de afgelopen jaren hebben opgetreden zijn verzameld op de in een oplage van vijfhonderd exemplaren uitgebrachte en in elegante klaphoes gestoken dubbel lp, Audioscoop 1. We ontdekken verstilde, installatieachtige klanken, ambiente waaiertjes, noise, audio-art en soundscapes. Dit alles wordt vaak sterk vervormd of bewerkt met technieken die ontleend zijn uit de elektronische avantgarde-muziek. De plaat opent heel bijzonder. Rondom een enkele pianoaanslag maakt Andrea Neumann een onrustige schijnbeweging. Even later weerklinkt het elektroakoestisch bij geluidskunstenaar Asmus Tietchens. Bijna vertrouwd zijn de onheilspellende kunstkraakjes van het Nijmeegse Kapotte Muziek. Het Duitse duo incite/ had niet misstaan in de immer nieuwerwetse catalogus van het elektronicalabel Warp. Zo valt er van alles te horen, te beleven en te genieten. Deze muziek laat zich sieren door bescheidenheid, reduceert zich tot miniatuur-klankverkenningen volgens het in de muziek bijna uitgestorven principe ‘minder is meer’.

Andrea Neumann

PFFF….

De rokjes reikten tot ver boven knie­hoogte, maar op een goedkeurende blik hoefden de meisjes niet te reke­nen. Nu effe niet. Ik was een vakantiebestemming op het spoor. Een vakantie­bestemming die zelfs door de meest fer­vente toerist nog niet was ontdekt. Sterker nog, het stond niet eens te boek als vakan­tieoord. Dus gauw er op uit om het onbe­kende en het ongewisse te proeven. Be­pakt met een rugzak vol ongeduld. Op het moment dat ik uit de trein stapte, voelde ik mijn t-shirt aan mijn rug plakken. Even later sijpelde een druppeltje zweet langs mijn slaap. Dagenlang niks aan de hand en uitgerekend vandaag werd een pact gesmeed tussen gemoedstoestand en het weer.

Ondanks de hitte krioelde het in het centrum van de stad. Terrasjes zinderden. Ik merkte hoe het verstrijken van de tijd in mijn voordeel kantelde. Dat ging zo. Mijn zintuigen zaten op het puntje van de stoel, niets ontging ze, informatie werd subtiel maar daadkrachtig doorgeseind. Ha, lek­ker genieten van het gedoe om je heen en de dingen die zouden komen. Een fotorol­letje dat ter plekke wordt ontwikkeld. Zo­zeer ging ik op in het observeren van de dingen, bijkans botste ik tegen een hom­mel, dat ik de plek van bestemming twee keer voorbij liep.

ECHT IETS VOOR MIJ

Velen liepen er nietsvermoedend aan voorbij, maar mijn oog viel meteen op het strenge wit met het niets aan duidelijkheid te wensen overlatende “DICK RAAIJMAKERS MONOGRAFIE”. Een stuk of tien exemplaren lagen te wachten op een nieuwe eigenaar. Eentje belandde ogenblikkelijk in mijn karretje, waarmee ik zondagochtend over het jaarlijkse boekenfestijn in het Maastrichtse MECC wandelde. Een zwaargewicht onder de muziekboeken, dit fraaie, encyclopedieachtige werk van meer dan vijfhonderd pagina’s over een van de veelzijdigste kunstenaars en muziekpioniers van Nederland. Dick Raaijmakers dus, ook uit Maastricht.

Tussen de duizenden muzieknaslagwerken ontwaarde ik voorts Albums 50 Years Of Great Recordings. Zegt genoeg lijkt me. Een grootformaat en stevig bladerboek, beginnend bij Frank Sinatra’s zwaar melancholische In The Wee Small Hours uit 1955 tot het al even deprimerende meesterwerkje Devils & Dust van Bruce Springsteen. Veel mooie foto’s en accurate beschrijvingen, althans afgaand op een snelle bladerblik.

Tot slot kocht ik echte literatuur. Thomas Verbogt’s verhalenbundel Echt Iets Voor Jou. De kassa rekende 51 euro af.

Zo dik is Dick

HET REALISME VAN THE FALL

Mythe en religie dienen de mens in moeilijke tijden een hart onder de riem te steken. Mythe en religie zijn de kapstok waar de mens zijn zorgen, zijn wel en wee aan kan ophangen. Voor als het allemaal even teveel wordt. Wat is een mens zonder kapstok? Waar moet die jas vol zorgen naar toe? Immers, tegenover de mythe, de religie en de kapstok staat de dagelijks opdoemende realiteit. Als een maaltijd die koud wordt opgediend. Lui­steren naar de realiteit is bepaald geen pretje, laat staan de realiteit in de ogen kijken.

Misschien heeft u wel eens gehoord van The Fall. Van deze band uit Manches­ter, vernoemd naar het gelijknamige boek van Albert Camus, verscheen in 1979 de eerste lp. Sindsdien zijn er van The Fall een indrukwekkende hoeveelheid albums verschenen. Platen waarop de realiteit terugkijkt. Platen voor realisten, voor mensen die sterk zijn. En wie zijn dat anno nu nog? The Fall is de groep van Mark E. Smith, voordien kantoormedewerker te Man­chester. Al bedacht hij niet zelf de naam van zijn band, Smith is wel de begenadigde frontman en tekstschrijver van de groep. Zijn manier van zingen is kauwen op een kie­zelsteen, teksten zijn slogans die net als de verfspatten van action-painter Jackson Pollock associatief in het rond vliegen.