ROD SUMMERS: ARCHEOLOOG IN GELUID EN VERVREEMDING
Audiopionier? Geluidsarcheoloog? Performancekunstenaar? Hem is het om het even. Daarom bevalt het hem in Maastricht ook zo goed. Hier kan hij in alle rust werken aan de interactie tussen stem, geluid en kunst. Niet noodzakelijkerwijs in deze volgorde trouwens. Liefst in een context die verwart en vervreemdt. Wie nog wel eens naar de radio luistert, bijvoorbeeld naar een hoorspel, probeert beelden bij de stemmen en geluiden voor de geest te halen. Het beeld achter de stem, het visuele achter het geluid. De schakeling van het auditieve naar het imaginaire, daar is het Summers om te doen.
Naar aanleiding van zijn bijdrage aan Prospect Park V, een tentoonstelling in het Bonnefantenmuseum in Maastricht, heb ik een ontmoeting met Rod Summers. Aan een knusse houten tafel achter in zijn woonkamer praat de 66-jarige enthousiast over zijn werk. Zijn tongval, welluidend en geprononceerd, verraadt zijn Engelse afkomst; Summers werd geboren in het graafschap Dorset. Weelderig vallen de lange grijze manen over zijn schouders. Summers: “Ik ben opgegroeid met radio, met hoorspelen over sciencefiction. Wanneer je naar de radio luisterde, zeker in de jaren vijftig, probeerde je je voor te stellen hoe de personages eruit zagen. Van de personen die spraken probeerde je in gedachten een beeld te vormen, je maakte in je hoofd een tekening. Wat ik in mijn werk doe is eigenlijk hetzelfde. Ik bezorg het geluid, jij maakt het beeld. Dat is het visuele van mijn geluidskunst, het creëren van beelden via geluid.”
Summers benoemt zijn werk onder het zelfbedachte Visual, Experimental, Concrete, kortweg VEC, waarmee hij zijn activiteiten als geluidskunstenaar rangschikt en archiveert. Met behulp van collages, knip- en plakwerk en al dan niet vervormde stemkunst, is zijn werkwijze experimenteel. Het eindresultaat is opvallend toegankelijk en lichtvoetig. Summers profileert zich niet per se door middel van cd-uitgaven. Hij legt contacten met geestverwanten via uitwisselingen, tentoonstellingen en zogeheten mail art. Aldus geeft het zo ontstane netwerk zijn oeuvre bestaansrecht. Tot Summers’ opvallendste composities behoren onder meer Scratch Symphony uit 1976, waarin hij een loop langdurig en effectief de vrije loop laat. Het doet denken aan de manipulaties met tapes en collages zoals die destijds ook gemaakt werd door een groep als Cabaret Voltaire. Een link met de hedendaagse rock-avantgarde wuift hij echter weg. Summers: “In 1978 werkte ik samen met de Italiaanse geluidskunstenaar Maurizio Bianchi. Hij was toen al in de weer met tapes en recorders. Zelf ben ik helemaal niet zo happy met de noisemuziek zoals die tegenwoordig wordt gemaakt. Sommige dingen zijn te gek, maar veel van wat ik hoor is alleen maar lawaai: onprettig en vervelend om naar te luisteren, muziek die helemaal niets te vertellen heeft. Ik wil iets horen met een begin en een einde, iets dat inhoud heeft. Maar misschien ben ik gewoon ouderwets. Het ergste wat je ervan kunt zeggen is dat ze niks te vertellen hebben. Ik denk niet dat ze de tijd nemen om naar hun eigen muziek te luisteren en teveel bezig zijn met de techniek. Ze besteden te weinig aandacht aan wat ze willen doen met die techniek. They’re milking the cow to death.“
Het bewerkstelling van vervreemding door iets alledaags in een andere context te plaatsen is eveneens een pijler waarop Summers’ werk drijft. Bijvoorbeeld in Just Listen To It uit 1981. Het verslag van een Engelse voetbalwedstrijd op tv krijgt een andere wending doordat de namen van de spelers uit het commentaar zijn weggeknipt. Wat overblijft is een opsomming van de handelingen die hierdoor iets absurdistisch krijgt. Vreemd genoeg mis je de voetballers niet eens. In contrast hiermee is Severely Spliced (1978). Spookachtig weerkaatst een echoënde stem. Summers: “Toen ik dit aan een leraar van de Jan van Eyck Academie liet horen schrok ie zich wild en zette meteen zijn koptelefoon af, ha ha”.
Summers’ bijdrage aan de tentoonstelling bestaat uit een bank en twee stoelen onder een soort mega kapperhaardroger. Wie plaatsneemt hoort woorden, muziek en klanken gelijkmatig naar beneden sijpelen. Je moet er even de tijd voor nemen, je kunt er zelfs bij gaan liggen als je wilt, al zorgt het ongemak van het robuuste meubilair dat je oren gespitst blijven op het gebodene. Temidden van de installatie stalt een vitrine tientallen bonte cd-hoesjes.
Andere deelnemers aan Prospect Park V zijn:
Capitaine Longchamps – surreële prenten en afbeeldingen bezocht door zwarte en witgevlekte personages, een eigentijdse dadaïst.
Dre Devens – minimalistische omgevinginstallatie gericht op het ontwaken en herschikken der zintuigen.
Marrigje de Maar – fotografische stillevens van niet-westerse interieurs gemaakt in het nu met een tijdloze zeggingskracht.
Toon Tersas – ironiserende criticaster van media en maatschappij met rebus-achtige miniatuurschilderijen, koddige portretten en het eigenhandig overschrijven van krantenknipsels.
Prospect Park V, If Someone Keeps It Up That Long, There Must Be Something Good In It. Te zien in het Bonnefantenmuseum, Maastricht, tot en met 27 september 2009.
