Interview met schrijver Roel Bentz van den Berg

rb

Wat is de grandeur van een kunstenaar, een popmuzikant, een schrijver? Antwoord: de optelsom en verfijning, ofwel perfectionering van zulks ondefinieerbaars als talent, het eigen geluid en de eigen stijl. Roel Bentz van den Berg (1949) is zo’n schrijver. Hij schrijft in een voor Nederlandse begrippen unieke stijl, waarin de invloed van de gonzo-journalistiek herkenbaar is. Deze term werd gemunt door journalist Bill Cardoso, maar door Hunter S. Thompson, schrijver van de mindtrip Fear And Loathing In Las Vegas, gebruikt om zijn eigen verteltrant te duiden. In gonzo zijn de auteur en zijn onderwerp onlosmakelijk met elkaar verbonden. De schrijver kleurt zijn verhaal met persoonlijke gevoelens en invloeden.

Wanneer ik in de lift stap en op knopje elf druk, neemt Roel Bentz van den Berg een slokje van zijn koffie verkeerd. De lift brengt mij naar de elfde verdieping van het voormalige stationspostkantoor in Amsterdam. In Club 11 is het trendy toeven na een bezoek aan het hier tijdelijk gevestigde Stedelijk Museum enkele verdiepingen lager. Het uitzicht over onze hoofdstad is indrukwekkend, ook op een mistroostige donderdagmiddag in januari. Aan een van de tafels, met zijn rug naar het raam, zie ik hem zitten. De begroeting is hartelijk. Nadat ik een kop koffie heb besteld druk ik nogmaals op een knopje. Ditmaal van de opnamerecorder. Het schelle geluid van lepeltjes en schoteltjes wordt opgezogen en overstemd door de welluidende stem van Boogie Nights. Niet zomaar een radioprogramma dat Bentz van den Berg maakt met zijn vaste muziekmaatje Martijn Stoffer; menigeen beschouwt het vervolg op de legendarische programma’s Stompin’ en Heartlands, als schatbewaarder van elementaire kwaliteitspopmuziek. Door liefhebbers wordt het duo reeds jaren omarmd als ‘Stoffer & Bentz’. “Martijn en ik zijn als het ware één persoon. We werken al 25 jaar samen en zullen dat altijd samen blijven doen.”

De vorige programma’s van ‘Stoffer & Bentz’ werden om uiteenlopende omroepperikelen vroegtijdig van de zender gehaald, maar Boogie Nights lijkt een schot in de roos. “Gebleken is dat het programma een relatief succes is. Boogie Nights is zelfs het best beluisterde programma van Radio 6. Dat is wel leuk om te weten, dat je binnen vrij korte tijd, de zender bestaat nog maar sinds kort, een publiek hebt waarvoor het bedoeld is”.

Wie het programma beluistert, hoort dat Boogie Nights met liefde voor popmuziek wordt samengesteld. Op donderdagavond komen ‘Stoffer en Bentz’ bij elkaar over de vloer om de overigens door henzelf gekochte stapel cd’s te beluisteren. In tegenstelling tot de meeste radioprogramma’s van Hilversum komt Boogie Nights tot stand buiten medewerking van de platenmaatschappijen. “Wij krijgen geen promo’s van platenmaatschappijen. Dat ligt ook een beetje aan mezelf. Ik zeur niet meer om promo’s. Pluggers zijn toch elk jaar andere mensen, dat wisselt ontzettend snel. Ik heb geen zin meer om aan een jochie van eenentwintig die geen idee heeft wie ik ben cd’s op te vragen. Wij kopen ze gewoon en putten natuurlijk uit onze gigantische voorraad. En ja, ik moet eerlijk zeggen dat we ook wel eens wat downloaden van het internet. Heel veel platen staan al op het net voordat ze uit zijn. Het is volstrekt onmogelijk om het allemaal te gaan kopen.”

“Dat kopen doen we trouwens bij vaste winkels als Get Records, omdat ik daar al sinds de jaren zeventig kom. Vroeger kwam ik bij Sound Of The Fifties. Blues kocht ik bij The Blues Records Center, waar de eerste echte bluesplaten verkocht werden. Tweedehands platenzaken is toch een uitstervende handel. Wie wil er nu nog platen kopen op deze manier. Na onze generatie is het afgelopen.”

In Boogie Nights draaien ‘Stoffer & Bentz’ hoofdzakelijk Amerikaanse popmuziek. Muziek met hart en ziel, oud en nieuw, bekend of onbemind. Boogie Nights is in feite een eerbetoon aan de geschiedenis van de Amerikaanse popmuziek. “Daar komt het toch vandaan. Het echte elementaire werk komt uit Amerika. Toen ik het in de jaren vijftig voor het eerst hoorde, je voor het eerst rock-‘n-roll hoorde, riep deze muziek een verlangen naar vrijheid op dat je nieuwsgierig maakte naar het land waar het vandaan kwam. Bij mij viel de muziek samen met literatuur en film. Onze hele verbeelding werd in de jaren vijftig veramerikaniseerd. In die tijd stond Amerika voor alles wat nieuw, interessant en opwindend was. Dat ben ik nooit helemaal kwijt geraakt.”

Nog voordat het geluid van de eerste gitaaraanslag goed en wel tot je is doorgedrongen, ben je al begonnen een paar keer snel achter elkaar met je vingers te knippen alsof je een naam of gezicht in je herinnering probeert wakker te roepen. Dan begin je met je hoofd te schudden, alsof wat je net even kwijt was je zojuist weer te binnen is geschoten (‘ja natuurlijk, hoe kon ik dat vergeten’) en je nek en schouders en ten slotte je hele bovenlichaam schudden mee – eerst onmerkbaar bijna, maar dan al sneller en sneller, tot je er van pure opwinding bij moet gaan staan. Het is alsof je direct vanuit je stoel op een lopende band wordt gezet en alle zeilen moet bijzetten om tenminste op dezelfde plaats te blijven. Hoe ’t voelt? Voelt goed! Voelt goed! Hoe langer het duurt, des te langer je wilt dat het duurt. Hoe gretiger je ledematen zich schikken naar de dwang van het ritme, des te meer stukken van je geest er worden losgetrild – om zich buiten jezelf aaneen te voegen tot een luisterrijk droomschip dat dansend op de golven naar de einder vaart. – deel van het verhaal Boogie Chill, over het legendarische Boogie Chillen van John Lee Hooker (uit De Luchtgitaar).

Naast radiopresentator is Roel Bentz van den Berg schrijver van verhalende essays die hij maandelijks publiceert in NRC Handelsblad. Hierin legt hij zijn vinger op iets dat eerst nog ongrijpbaar in het bewustzijn van de lezer sluimert, maar tijdens lezing en zeker erna, vanuit de sluimering ontwaakt en een onuitwisbare indruk achterlaat. Of het nou over een muzikant gaat, een song, een gegeven, een gemoedstoestand, whatever. Het was er al een tijdje, je moet er alleen nog opmerkzaam op worden gemaakt. Woorden en zinnen slingeren tijdens het lezen als lasso’s om je gedachten, net zolang tot ze aan je gaan sleuren en beklijven. Je zult hem niet snel betrappen op het luidkeels afroepen van een artistiek waardeoordeel, dat hardnekkige archetype van de popjournalistiek.

“De popjournalistiek in Nederland is heel matig en niet te vergelijken met de artikelen in Mojo en Rolling Stone. Volgens mij heeft dat ook te maken met de Engelse taal. Je zegt meer met minder woorden op het ritme van de rock-‘n-roll. Het is ook makkelijker om dat ritme vast te houden. Nederlands is toch een stuggere taal. Engels klinkt zoveel muzikaler. Hier blijft het hangen in het fanmatige. Er zijn niet heel erg veel mensen die goed over popmuziek kunnen schrijven. Er is nauwelijks een overloop naar een trapje hoger. Elke krant wil goede stukken maar het aanbod blijft achterwege. Voor onze generatie betekende popmuziek zoveel meer dan alleen maar plaatjes, het was een manier van leven. Muziek was een statement waar je een betekenis aan ontleende en een bevestiging van je identiteit. Dit is nu allemaal vaag en meer naar de achtergrond gedrongen of verworden tot uitgaansgedoe. Daar komt geen journalistiek uit voort, laat staan literatuur.”

“Kennelijk is popjournalistiek voor veel jongeren niet meer zo aantrekkelijk. De popjournalistiek is toch ontstaan vanuit de idee dat je een soort missie hebt, dat je duidelijk wilt maken waarom bepaalde dingen mooi of belangrijk zijn waarin je wilt uitdrukken wat je er aan beleeft. Voor veel jongeren is muziek zo vanzelfsprekend, het is niet meer iets waar ze over nadenken: dat het juist iets bijzonders is om over te schrijven. Dan houdt het op natuurlijk.”

In zijn verhalen duikt Bentz van den Berg diep in zijn eigen herinneringen, in een poging al associërend een gebeurtenis uit het heden te begrijpen. Popmuziek, literatuur en film zijn hierbij de gangmakers, de inspiratiebronnen voor herinneringen die, niet in het minst tot zijn eigen verbazing, als een boemerang in het heden op hem afkomen. Dan schroomt hij niet zijn eigen gevoelsleven op een kier te zetten, waarna deze zich meer en meer opent en tegen het einde van het verhaal wagenwijd openstaat. Plotsklaps lees je in de bundel Zapdansen zomaar een ontroerend pleidooi tegen de doodstraf. Zapdansverhalen zijn verhandelingen over het leven, over alles wat ermee samenhangt, of in de weg staat. Geschreven met een bijkans surreële melange van associërende filosofie.

“Het zal ook best te maken met de verschillende invloeden die ik van jongs af aan heb opgezogen, omdat ik de energie en levensgevoel van muziek heb willen verwoorden. Daarnaast heb ik altijd erg veel gelezen. Ik kom uit een nest van ouders waar het woord heel erg aanwezig was. Er werd vaak gesproken over het effect van woorden en het ritme van de taal.” (Roel’s vader was de toneelacteur Han Bentz van den Berg-HP).

“Dit alles heeft me gevormd. Bovendien heb ik filosofie gestudeerd. Dat is ook weer een laag en zo krijg je een soort lagensysteem wat je door het vaak te doen, en het hooghouden van je antennes steeds meer tot een ding weet te kneden. Dat wordt dan je instrument. Je leert op een gegeven moment vertrouwen op je toon, dat is het belangrijkste bij het schrijven. Al die lagen en dat samenkneden wordt een toon. Neem Martin Bril. Dat is een echte minimalist. Volgens zijn vriend Dirk van Weelden heeft Martin net als Keith Richards jaren gestudeerd op één riff. Daar kan hij nu alles mee. Less is more. Ik ben dan niet zozeer iemand van één riff maar snap wel het idee erachter. ”

Jij bent meer van de akkoorden?

“Precies. Een akkoord betekent harmonie; ik probeer meer stemmen tegelijk te laten klinken. Ik moet ook weten waar het over gaat. Als ik het ruwe materiaal in mijn hoofd heb, dan is het schrijven iets van twee keer zes uur. Dan heb ik het over het schrijven van één stuk. Verder is het veel stil zitten kijken, ha ha.”

In 2004 debuteerde Bentz van den Berg als romanschrijver met Dagen van Vertrek. Een lijvig boek dat op de longlist heeft gestaan voor de AKO Literatuurprijs. Wie het boek leest en de muziekverhalen van Bentz van den Berg kent proeft een verkapte autobiografie. Na enige aarzeling geeft hij toe dat de roman inderdaad autobiografisch is. Persoonlijke ervaringen die niet altijd plezierig waren, heeft hij op meeslepende wijze in het boek verwerkt. “In zekere zin heb je daar gelijk is. Dat is vaker zo met een eerste roman. Het heeft er heel lang aan zitten komen. Gecondenseerd en hier en daar wat veranderd, zitten er grote stukken in die sterk autobiografisch zijn ja. Er zijn naast goede periodes in mijn leven ook zwarte periodes geweest. Het leven kent rare wendingen. Je hoopt dat het ook andere mensen aanspreekt. Dat het niet zo particulier is dat het voor andere mensen niet interessant is. Dagen van Vertrek gaat over verraad in een vriendschap, over mensen die uit elkaar groeien en over mensen die onder bepaalde omstandigheden totaal anders blijken te worden dan je ooit gedacht hebt.”

Roel Bentz van den Berg neemt een slokje van zijn koffie verkeerd, kijkt even langs me heen. Wat lange tijd achtergrond was wordt stilaan rumoer. Gerinkel van lepels en kopjes, flarden woorden, begroetingen, conversaties. Aan de tafel naast ons luncht een jongedame met modieuze bril. Ik vraag me af of ze al die tijd stiekem heeft meegeluisterd en of ze weet wie Keith Richards is.

6 gedachtes over “Interview met schrijver Roel Bentz van den Berg

  1. Met BOOGIE NIGHTS tussen m’n oren van en naar mijn werk tussen de andere forensen, hoe moet dat als Roel Bentz van den Berg en z’n companen er mee stoppen. DANK DANK DANK voor al die prachtige uren muziekkeuze en onderkoelde presentatie. En dan voor nu muts op, das om, later!!
    Frans

  2. Ik weet niet of Roel met het radioprogramma gaat stoppen. Enkele weken geleden publiceerde het NRC wel zijn allerlaatste essay c.q. “Zapdans”.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s