Verzamelaar van kunstenaarsplaten Jan van Toorn

Nog geen tien minuten ben ik binnen of Jan van Toorn trekt maar meteen zijn pronkstuk uit de kast. Een in 1963 door Andy Warhol gemaakte privépersing van een lp met interviews. Oplage 75 stuks. Ik zie een hoes van stevig karton met op de voorkant een zwarte klodder zeefdruk, aan de achterkant de handtekening van de meester. Geschatte waarde tien tot twaalfduizend euro. Met nog net niet bevende handen pak ik de plaat even vast. Een origineel artefact dat ooit de legendarische Pop Art kunstenaar toebehoorde en waarover je zelfs op internet geen informatie zult vinden.

aspen12

Opeens voel ik de aandrang tot een acute vorm van hyperventilatie. Nadat Van Toorn de Warholplaat tussen de vele andere curieuze kunstenaarsplaten heeft teruggeschoven, serveert hij koffie met cake. Opwarmertje voor nog meer vinylkleinoden. Bijvoorbeeld het door Warhol ontworpen Rolling Stonesalbum Love You Live, gesigneerd en wel, de handtekening breeduit geviltstift over de hoes. De komende uren zal ik op een zondagmiddag in maart respectievelijk versteld staan en verbijsterd achterover kiepen.

Op bezoek bij Jan van Toorn, verzamelaar van kunstenaarsplaten par excellence. In het bezit van albums die de meeste stervelingen onder ons nooit te zien krijgen laat staan ooit zullen bezitten. Vanmiddag in Van Toorns flatwoning op vier hoog mag ik er af en toe eentje vasthouden. Wat me snel duidelijk wordt is dat de fenomenologie van de kunstenaarsplaat een beduidend andere signatuur kent dan de doorgaans veelbezongen popplatenflora. Van Toorn rangschikt The Beatles niet onder de letter B maar bij de H van Richard Hamilton. Deze is immers ontwerper van de spierwitte hoes met reliëfopdruk van het Beatlesalbum dat ook wel The White Album wordt genoemd. Sonic Youth’s lp Goo staat vanwege de hoestekening van Raymond Pettibon bij de P.

pettibon-sonic-youth2

Popliefhebbers kopen platen om de muziek, maar wat op de kunstenaarsplaat is te horen is eigenlijk niet echt van belang; mocht er toch iets bijzonders op staan dan is dat mooi meegenomen. Raakt de popliefhebber bij het zien van een beetje collector’s item op een platenbeurs algauw amechtig, Van Toorn legt de lat aanzienlijk hoger in zijn allesverzengende verzameldrift. Lp’s of singles die op de een of andere manier gemaakt zijn door een kunstenaar of anderszins verband hebben met beeldende kunst haalt Van Toorn schijnbaar onbekommerd tevoorschijn. Zo laat hij een fraaie hoes zien van Salvador Dali. Van Yves Klein heeft hij een dubbel lp, uiteraard in monochroom blauw. Dan opeens, alsof het niks is, liefst twee lp’s van de alleskunnende kunstenaar Dieter Roth. Van Toorn: “Voor zo’n lp van Dieter Roth wordt nu 1500 euro gevraagd. Die heb ik dus ooit voor zeven gulden vijftig bij Concerto gekocht.”

destroy

Even later legt Van Toorn een doos op tafel met daarin een lp en portfolio’s van Peter Klashorst, Robert Longo en een door Robert Mapplethorpe gesigneerde foto. Ook bezit Van Toorn museumuitgaven en platen in de vorm van kunstobjecten van kunstenaars als Christian Marclay en Milan Knizak. Tegenover de kast zie ik in een vitrine een kleurrijke kartonnen doos met het opschrift FAB. Van Toorn staat op, opent de doos en haalt een voor een boekjes en flyers tevoorschijn, èn een flexidisc met de allereerste opnamen van de Velvet Underground. Van bovenaf de vitrine kijkt de markante kop van Hermann Nitsch goedkeurend toe. Zo te zien heeft Van Toorn het werk van deze Weense Aktionist compleet. Cassettebandjes, exclusief uitziende boxen vol dvd’s, cd’s en lp’s. Van Toorn, type ongekunstelde gemoedelijkheid, trekt intussen een blikje bier open. Voor een bezitter van een imponerende collectie kunstenaarsplaten toont Van Toorn zich opvallend laconiek. Ter compensatie becommentarieer ik mijn nauwelijks te grenzen bewondering met “waanzinnig”, “te gek” tot “verkoop je ook iets?”. Van Toorn blijft de rust zelve. Liever laat hij nog wat zien, zoals een single van Jan Dibbets en diverse lp’s van ‘outsider artist’ Jean Dubuffet. Ik snij nog maar een plakje cake af.

fluxusanth

De 56–jarige Brabander Jan van Toorn, niet te verwarren met de befaamde grafisch vormgever, is zich terdege bewust van het kunsthistorische belang van zijn verzameling. Menig museummedewerker is op visite geweest. “Ooit was er iemand van Boijmans van Beuningen op bezoek, maar toen die opeens een andere directeur kregen ebde de belangstelling weer weg. Ik ga er verder ook niet achteraan en trek mijn eigen plan”. Het inkomen van postsorteerder noopt hem tot flink sparen om deze kunst per vinyl aan te schaffen. Ruilen met geestverwanten in binnen- en buitenland houdt zijn verzameling op peil. Gelijkgezinden trouwens die tegenover schrijver dezes al jaren Van Toorns naam met eerbied uitspreken en beschrijvingen van zijn collectie laten vergezellen met een diepe zucht van ontzag. Temeer omdat Van Toorn er vroeg bij was: “Ik ben begonnen met verzamelen rond 1970, 1971. De eerste was Frank Zappa. Die was beïnvloed door Varèse waarvan ik toen ook maar iets kocht. Na Varèse kwam ik uit op John Cage en daarna naar de beeldende kunst. Ik verzamel heel breed, van Dali tot elektronische muziek”.

kleingf

In 1975 studeerde Van Toorn elektronische muziek aan het Instituut voor Sonologie in Utrecht bij onder meer Gottfried Michael Koenig. “Soms kwam Mauricio Kagel een uurtje langs, dan moesten wij de studio verlaten, want hij moest daar zijn ding doen. Ik was niet zo dol op de technische kant van de opleiding. Alles werd technisch benaderd. Daar kan ik niet van genieten, weet je”. Zijn kennis en liefde voor elektronische muziek staaft hij met enkele obscure albums, waaronder eentje van de in vergetelheid geraakte pionier Richard Maxfield. Een ander juweel dat je niet zo gauw aantreft in muziekcatalogussen of internet, is een lp van componist Ton Bruynèl, uitgegeven door het Stedelijk Museum. Van Toorn gebaart met een pakketje dat qua afmeting sterk afwijkt van het lp formaat.

klein2

De Fluxuskunststroming is Van Toorn’s specialisme. Albums van Ben Vautier en Al Hansen (de opa van popzanger Beck) brengt hij uit op zijn eigen label Slowscan, in oplages van driehonderd exemplaren. Van Toorn: “Puur uit ruimtegebrek hoor. Ik kan wel tweeduizend lp’s laten persen maar dan staat mijn hele huis vol. Bovendien ben ik bezig met een catalogus die ik binnenkort in eigen beheer wil uitgeven. Een soort naslagwerk. Het irriteert me mateloos dat je voor een vinylcatalogus veertig euro betaalt terwijl de helft er niet eens in staat of het staat fout vermeld. De bedoeling is de hele verzameling in kaart te brengen en ik doe er dan ook een stuk of wat platen blij”. Ook behoorlijk Fluxus is de in kringen van verzamelaars veelgezochte lp Ja Ja Ja Nee Nee Nee van Joseph Beuys. Op deze plaat uit 1970 beantwoordt de excentrieke Duitser zijn uitgesproken ‘ja ja ja’ met ‘nee, nee, nee’. Gelukkig wel met wisselende intonatie.

lp_beuys_jajajaneeneenees

Een bezoek aan Van Toorn logenstraft de koude drukte waarmee het verzamelaarsgilde zichzelf omringt. In huize Van Toorn ontbreken de sappige anekdotes en de stoere verhalen. Voor hem gaat een ander, ongekend adagium op: hoe indrukwekkender de verzameling des te bescheidener de eigenaar. Wanneer ik hem wijs op een brede albumrug van conceptueel kunstenaar Marcel Broodthaers reageert hij droogjes: “Oh, die gebruik ik om de kast te stutten. De kast is eigenlijk niet voor dat soort dingen gemaakt”.

dali1

Jan van Toorn verkoopt ook wel eens wat uit zijn verzameling

4 thoughts on “Verzamelaar van kunstenaarsplaten Jan van Toorn

  1. Harry!

    Indrukwekkend stukje over deze kunst-hoezen verzamelaar; daarmee maak je de inspecteur van de omgevallen platenkast wel erg jaloers en nieuwsgierig.
    Snel laten plaatsen in het Platenblad zou ik zeggen!

    keep on searchin
    Johan Peels

  2. ik ken twee lp´s van milan knizak. ook de twee lp´s van wolf vostell zijn het vermelden waard. de maxfield lp op advance heb ik ook. ook leuk in dit genre zijn de salon de coo single en de lp opera from the works of tadanori yokoo van toshi ichiyanagi, of een single van jackson maclow op pari en dispari. zelf heb ik een aantal lp´s uit de fluxusperiode die ook vrij zeldzaam zijn. een van de leukste platen vind ik nog steeds chöre und soli van die tödliche doris.

  3. weet je toevallig nog welke dieter roth platen het waren. ik neem aan die radio sonate en misschien islenskra fjalla of autonom dialogische thematik of enkele selten gehörte musik lp’s. de flexi met the velvet underground is verschenen op aspen samen met een hoop papierwerk. er zijn meerdere aspen producties. hetzelfde geldt voor source.

  4. ik heb op internet prijzen gezien die variëren tussen de 890 en 1750 euro voor een genummerd en gesigneerd exemplaar van roth en rainer’s misch- und trennkunst, autonom dialogische themathik. van de eerste oplage zijn er 300 verschenen, waarvan 102 stuks getekend, genummerd en gesigneerd zijn. elk getekend exemplaar schijnt anders te zijn. en de getekende schetsen vallen nu eenmaal onder de noemer kunst. zelf heb ik nummer 21/102.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s