DER BAADER MEINHOF KOMPLEX. DE ROTE ARMEE FRAKTION ALS FILMCULT.

De jaren zeventig. Ik kan me nog goed herinneren dat het West-Duitsland van destijds in een beklemmende greep werd gehouden door de Rote Armee Fraktion. Vrijwel dagelijks berichtte Die Tagesschau en ZDF Heute over aanslagen en schietpartijen waarbij leden van de RAF betrokken waren. Ook herinner ik me de berichtgeving over de kaping van het Duitse vliegtuig in Mogadishu en de moord op Hanns Martin Schleyer in 1977. Vijftien was ik, veel begreep ik er niet van, maar de beelden uit het nieuws voorgedragen door zo’n streng afgemeten nieuwslezer, zie ik nog zo voor me. Bedreigend en grimmig was het gevoel dat ik had over onze oosterburen in die tijd. Ongelooflijk dat dit allemaal gebeurde vlak bij ons over de grens. Nee, in Duitsland moest je toen niet zijn.

UM1964 Ulrike Meinhof in 1964

Om de voedingsbodem, beweegredenen en filosofie van de RAF te begrijpen was ik te jong. Vanwege het nadrukkelijke gebruik van geweld had ik op latere leeftijd niet de geringste behoefte me verder te verdiepen in de RAF. Veel zin om de vorig jaar uitgebrachte speelfilm over de beweging te gaan zien had ik evenmin.

Bekenden die Der Baader-Meinhof Komplex wel hadden bekeken, toonden zich uiterst lovend over de in hun ogen spannende actiefilm. Onlangs bekeek ik de film op dvd en het moet gezegd: het is inderdaad een razend knappe en beklemmende actiefilm geworden. En dat niet alleen. Mijn angst dat de film een politiek-maatschappelijke boodschap zou gaan uitdragen bleek ongegrond. De grootste verdienste van de film is het omzeilen van een nadrukkelijk standpunt. Niet voor niets eindigt de film temidden van een der geruchtmakendste RAF acties, namelijk met de ontvoering van en moord op werkgeversvoorzitter Schleyer. De RAF voerde hierna nog jarenlang een verbeten maar ook vergeefse strijd tegen de Duitse regering en volgens eigen zeggen het Amerikaanse imperialisme.

BM Brigitte Mohnhaupt in 1977

Toch is de film geen Krimi op speelfilmformaat. Wel degelijk toont hij de keerzijde in de mateloosheid van het geweld, de paranoia en ruzies waarmee de top van de RAF haar eigen uitzichtloosheid uiteindelijk beslechtte. Dat geweld wordt trouwens rücksichtslos en bruut realistisch in beeld gebracht, het bloeit vloeit rijkelijk mogen we wel zeggen. Ook maakt de film aannemelijk hoe de Duitse regering zeker in de beginjaren achter de feiten aanliep.

Waar de film minder in slaagt is het in beeld brengen van de drijfveren bij met name de tweede en derde generatie van de RAF. Zwaar bewapende jonge mannen en meiden in vuurgevecht met de Duitse politie? Het wordt met souplesse gefilmd in een flitsende montage en dito camerawerk, maar wat waren voor hen, behalve dan het verzoek om vrijlating van de gevangengezette RAF-kopstukken, de daadwerkelijke redenen om zo fanatiek en blind van woede tekeer te gaan?

Erg goed is de film dan weer in het overbrengen van het hardvochtige fanatisme bij de RAF-oprichters. De voormalige pedagogiekstudente Ulrike Meinhof verkoos het RAF-lidmaatschap boven de opvoeding van haar kinderen. Zo werd zij van gerespecteerde journaliste tot een der meest gezochte criminelen. Ook het zwart-witdenken om de eigen gelijkhebberigheid te voeden valt in de film geloofwaardig samen met de context waarop de eerste RAF-generatie zijn grondbeginselen fundeerde: de Amerikaanse inmenging in Vietnam en, althans volgens de RAF, de kritiekloze ontvangst van de sjah van Perzië (het latere Iran) door de Duitse regering.

BAADER-ENSSLIN, BRANDSTIFTER-PROZESS.Andreas Baader en Gudrun Ensslin

Zo schept de film aldus een naar ik aanneem een door de makers bewust gecreëerde distantie tussen filmpersonages en kijker. Na het zien van de zoveelste geweldspiraal vind je het niet zo heel erg wanneer Baader, Meinhof en medeoprichtster Gudrun Ensslin in de Stammheimgevangenis omkomen. Dat ligt zeker niet aan de acteurs, die zonder uitzondering erg goed zijn. Moritz Bleibtreu als Andreas Baader de impulsieve, verbale krachtpatser; Martina Gedeck pelt bij Meinhof laag voor laag de laatste menselijke trekjes en overtuigend neergezet is de verbetenheid van Gudrun Ensslin door Johanna Wokalek. Het is echter die ene foto uit 1977 van Brigitte Mohnhaupt, leidster van de tweede RAF-generatie, die mij nog helder op het netvlies staat. Zij wordt overigens gespeeld door de knappe actrice Nadja Uhl.

Dankzij het charismatische acteren verlenen de acteurs de film en wellicht  de RAF onbedoeld een cultstatus. In Amerika zijn zelfs posterversies te koop van de originele politieaanplakbiljetten. Mooi consequent is Der Baader-Meinhof Komplex in zijn nauwgezette nabootsing van jarenzeventig decors, rekwisieten en sfeer. Zie ook het vrijpostig en ongegeneerd blootlopen in sommige scènes. Daar had ik als jongetje van vijftien vast ook nooit veel van begrepen denk ik.

Artikel in The Guardian met verschillende meningen over de film

Informatieve site over de film

Vrijlating Brigitte Mohnhaupt

Historisch dossier RAF

4 thoughts on “DER BAADER MEINHOF KOMPLEX. DE ROTE ARMEE FRAKTION ALS FILMCULT.

  1. Kan er niets anders van maken, trefzeker beeld van een boeiende film over inderdaad een jeugdmysterie, net als Munich. Wat we wel lazen en zagen maar wat onze ouders niet uitdiepten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s