Manifesta vindt in Genk nieuwe brandstof

SAMSUNG

Dat moet André Dumont zelfs in zijn stoutste dromen nooit gedacht hebben. Meer dan honderd jaar na zijn steenkoolvondst in de grond van Belgisch Limburg, vindt er de grote internationale kunsttentoonstelling Manifesta plaats. Om precies te zijn in het naar de geoloog vernoemde mijngebouw van het Genkse stadsdeel Waterschei.

In de immense, statige bouwval waar ooit steenkool werd gewonnen, herrijst nu moderne kunst. Binnen is het onheilspellend, donker en koel. Het gebouw dat dateert uit de jaren twintig van de vorige eeuw, wordt sinds de sluiting in 1987 in staat van verval gehouden. Veel is nog bewaard gebleven. Een trap met art deco leuning, muren waarvan de wanden elegant afbladderen. Diep verscholen in een donkere uithoek bevindt zich het kleine mijnmuseum. De meeste kunst die tijdens de Manifesta te zien is, refereert nadrukkelijk aan de steenkoolwinning en mijngeschiedenis van Waterschei. Een speciale nis toont een Vespascooter, jukebox en accordeon. De vitrine met platenhoezen maakt duidelijk dat het gaat om bezittingen van volkszanger Rocco Marina Granata. Zijn vader was mijnwerker. Zoonlief begon zijn muzikale carrière in Genk.

SAMSUNG

Maar al te vaak maken organisaties via ronkende persberichten gewag van kunstverbindingen die in hun pretentieuze ondernemingsdrang eerder lijken bedoeld om uit de subsidiepot te kunnen snoepen. De achterliggende gedachte van kunstorganisatie Manifesta wordt wél waargemaakt: kunst die verbindt door een dialoog aan te gaan met de betekenissen van haar omgeving en die de veranderingen laat zien die deze omgeving heeft doorgemaakt. Vooruit, niet elk werk is in staat het mijnverleden te reflecteren en voelbaar te situeren naar het heden. Sommige beelden blijven hangen in afstandelijke kunstzinnigheid.

Claire Fontaine’s neonborden moeten volgens haar herinneren aan de kernramp van Tsjernobyl. De opschriften zijn echter in het Russisch. Dan wordt het lastig te achterhalen dat het werk te maken heeft met het stadje Pripyat, “symbool van de sovjetdroom voor zelfvoorzienende energie”. Pas wanneer de link met de mijngeschiedenis meer zichtbaar is, wordt het meedogenloze werk dat decennialang ondergronds werd verricht voelbaar. Soms letterlijk. Een langwerpig pad van kunstenaar Richard Long doet je bijkans struikelen over fijngeslepen steenkolen. Het weinige licht dat erover valt maakt van de pikzwarte stenen bijna fonkelende diamanten.

Hoe het verborgen werk in de mijnen het culturele leven bovengronds beïnvloedt wordt misschien nog het beste geïllustreeerd met een audiovisuele installatie van Kuai Sheng. De Ecuadoriaan laat de bewegingen van een mierenkolonie, krioelend in glazen buizen, ter plekke in geluid vastleggen, via een naald die rondjes draait over een grammofoonplaat. De tientallen juten kolenzakken die aan een plafond hangen, herinneren onmiskenbaar aan het transporteren van steenkool. Het is een hommage aan Marcel Duchamps Coal Sacks Ceiling dat oorspronkelijk aan het plafond hing van een woon- en slaapkamervertrek.

SAMSUNG

Eva Gronbach drapeerde een vrouwelijke etalagepop met kleding gedragen door mijnwerkers uit het Ruhrgebied. Een vrouw in vuile mannenkleren. Volgens Gronbach symboliseert dit beeld de gang van de duisternis naar het licht. Terwijl op de achtergrond geluiden uit speakers zoemen en brommen contrasteren de tientallen bidmatjes van Turkse migranten uit de jaren vijftig; als statement, als stiltemoment.

Een werk dat in al zijn wrangheid confronteert, tot nadenken stemt en zodoende verder reikt is een installatie van Christian Boltanski: roestige tinnen blikken met foto’s en registratienummers van mijnwerkers. Pijnlijk, omdat het laat zien wat overblijft van de helse omstandigheden onder de grond: de ploeterende mijnwerker gereduceerd tot een pasfoto, tot een nummer.

SAMSUNG

Dat laatste maakt de Chinese kunstenaar Ni Haifeng nóg navranter. Hij heeft in de hal een enorme lappendeken uitgerold bestaande uit zestien ton textielen lapjes uit China. Achter tientallen naaimachines zullen tijdens de expo vrijwilligers nieuwe lappen vastnaaien aan het bestaande doek. Haifeng vindt de totstandkoming belangrijker dan het eindresultaat. Hij wil vooral de nutteloosheid benadrukken, over hoe wij als consumenten dergelijke producties ondersteunen zonder dat er veel resultaat uit voortkomt.

Het zijn slechts een paar van de meer dan honderd kunstwerken tijdens de tweejaarlijkse tentoonstelling georganiseerd door Manifesta. De in Amsterdam gevestigde instelling neemt hedendaagse kunst niet voor lief. Tijdens deze editie die heel poëtisch de titel The Deep Of The Moderndraagt, worden namelijk verbindingen blootgelegd die onder normale omstandigheden niet opvallen. Heden en verleden als een treinstel aan elkaar gekoppeld. Manifesta zet op deze manier een andere kijk op kunst op de rails. En dat allemaal dankzij de brandstof steenkool waar sinds de ontdekking van het aardgas niemand meer naar omkijkt.

Manifesta – The Deep Of The Modern (Genk, België, tot 30 september 2012)

(eerder gepubliceerd op ZwartGoud)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s