Dagboek Berlijn: de stad als totaalervaring

“The greatest cultural extravaganza that one could imagine” – David Bowie

Berlijn, stad van tegenstellingen. Ongetwijfeld een open deur over de Duitse hoofdstad. Er zijn natuurlijk meer wereldsteden waar de contrasten voor het oprapen liggen. In Berlijn zie je ze niet alleen, je voelt ze ook. Zeker wanneer je reist tussen de verschillende stadsdelen: van autonome undergroundcultuur naar de state-of-the-art kantoorkolossen aan de Potsdamer Platz. Kenmerkend is de aangename berusting die de Berlijners uitstralen, waardoor drukte nooit ontaardt in hectiek. Dreig je op het Damrak onder de voet te worden gelopen, over een verkeersknooppunt als Alexanderplatz kun je gewoon in je eigen tempo blijven rondslenteren. Overigens dient berusting niet te worden verward met desinteresse. De levendigheid op straat gaat in Berlijn 24 uur per dag door.

Supalife galerie in stadsdeel Pankow

(1)

Een bijzondere wandeling in het vooruitzicht belooft de Oranienstrasse in stadsdeel Kreuzberg. De lange straat, waarvan de naam verwijst naar het Nederlandse huis van Oranje, rijgt undergroundgalerieën, eetcafés, clubs en alternatieve kunstwinkeltjes aaneen. Geen deur of muur is blanco; de talloze graffitileuzen en schilderingen maken het straatbeeld sjofel en gemoedelijk. Alles dat een beetje in de buurt komt van geschiedenis, is zo veel mogelijk in tact gelaten. Art deco is de trapleuning naar de etage waarbinnen zich het Museum der Dinge bevindt. Aan de muren plakken oude tegeltjes van marmer. De kraakwitte museumentree mag dan het uiterlijk hebben van een moderne galerie, binnenin staan vitrinekastjes met spulletjes en gebruiksvoorwerpen uit de vorige eeuw: oude zeepverpakkingen, glas, porselein, aanstekers met hakenkruizen, speelgoed. Voor een deel afkomstig uit de archieven van de Deutscher Werkbund. Deze in 1907 opgerichte organisatie van ontwerpers zette zich in voor kwaliteitsverbetering van gebruiksartikelen.

Een van de pronkstukken in het museum is Lulu. De modepoptorso diende als hoesontwerp voor het gelijknamige album van Lou Reed en Metallica. Omdat ze op ooghoogte staat valt haar menselijke, beetje trieste blik goed op, haar spitse neusje is een beetje beschadigd.  Ongetwijfeld bedoeld als toonbeeld van moderniteit, ziet een radio en tv-meubel uit 1958 er in 2012 tamelijk komisch en bizar uit.  Onderbroken wordt de Oranienstrasse door de Skalitzerstrasse, waar je over een lengte van twee kilometer nog meer de onbekommerde Zeitgeist proeft. Vlak voor de Oberbaumbrücke over de rivier de Spree ontdekken we bonte gevels en muurversieringen op binnenplaatsen. Op de terugweg van het Museum der Dinge wordt er geluncht bij Milch & Zucker. Jongeren achter laptop, de meerstemmige zang van Fleet Foxes op de achtergrond.

’s Avonds bezoeken we Donya Saed. De Nederlandse kunstenares maakt collage-achtige beelden, inkttekeningen en experimentele foto’s. Wanneer ze in Berlijn is, is ze aan het werk, verklaart ze haar aanwezigheid in haar tweekamerappartement in Pankow. Regelmatig keert ze terug naar Heerlen: “daar kan ik ontspannen”. In de Limburgse stad groeide ze op als kind van een Nederlandse moeder en Iraanse vader. Binnenkort komt ze uitvoerig aan het woord op webzine ZwartGoud.

Bij Checkpoint Charlie. Op de stoep onder het bord ‘You’re leaving the American Sector’.

(2)

Op de hoek van de Wichertstrasse, enkele tientallen meters van onze dagelijkse vertrekhalte Schönhauser Allee, ligt eetcafé Saluti di Berlino. Elke ochtend ligt er wel iemand gemoedelijk met laptop onderuit gezakt in de etalage. Het is de plek waar we ons ontbijt nemen. Lichtvoetig swingen Louis Armstrong en Ella Fitzgerald door het kleine luidsprekertje, de veelzijdige ‘vegetarischer frühstück’ laat zich goed smaken. Berlijn bezoeken is kijken, lopen, reizen en inderdaad: eten. Onze ervaring met drank en spijzen, prijzen en bediening is uitstekend. Op het avondmenu van restaurant Endlos staat de Berliner Schnitzel! Dankzij de uitbundige ‘pommes frites’ ernaast, merk ik per hap dat de naam van de eetgelegenheid voor mij een andere lading krijgt.

deel van de Kulturbrauerei

Eindeloos is beslist de verderop gelegen Kulturbrauerei; een tot cultureel centrum omgebouwde bierbrouwerij uit 1878. Ontmoetings- en uitgaansplek over een oppervlakte van 25.000 vierkante meter: clubs, bioscoop, terrasjes en vlot uitziende winkeltjes. Een dorpje in de wijk Prenzlauer Berg.

Langer dan drie, vier minuten hoef je niet te wachten op de metro of de bovengrondse Stadstschnellbahn. Openbaar vervoer in Berlijn blijkt een systeem waar vernuft en snelheid samenkomen. Knap als je bedenkt dat dagelijks anderhalf miljoen mensen er gebruik van maken. Een dagkaart kost nog geen 7 euro. Wij reizen vaak met de U2, van Schönhauser Allee in Pankow via onder meer de Rosa Luxemburg Platz naar andere stadsdelen. Vlakbij de straat, die genoemd is naar de marxistische revolutionaire en latere vertegenwoordiger van het feminisme, aanschouwen we de geschiedenis via de okerkleurige Babylonbioscoop. Afgaand op oude foto’s is er niet veel vertimmerd aan het pand uit 1929. Door de kleur valt het gebouw prettig uit de toon, zeker tegenover de grijzige Volksbühne.

(3)

“Zurück bleiben bitte”. Vlak voordat de deuren sluiten galmt de oproep in de geelgekleurde U-bahntreintjes. Wanneer je vanaf een van de stadswijken naar de Potsdamer Platz reist, zie je aan de duurdere kleding van de passagiers dat je op weg bent naar het zakencentrum van Berlijn. Daar besluiten we onder het hightech dak van het Sony Center met zijn winkelketens een drankje te nemen. Een bezoek aan een platenzaak in stadsdeel Schöneberg valt tegen. Het aanbod van Mr Dead and Mrs Free zoals de winkel heet, verschilt amper met platenzaken in Nederland. Mijn reisgenote schaft een verzamel-cd aan van Etta James.

Tijdens ons bezoek aan Berlijn ontkomen we niet aan typische trekpleisters: de Brandenburger Tor, het Holocaustmonument met zijn labyrint aan betonnen pilaren van verschillende hoogten. De wandeling over Unter den Linden voert ons langs de opzichtige Russische ambassade en kraampjes met tweedehandsboeken voor de ingang van de universiteit. Imposant is de glasconstructie schuin tegenover de Brandenburger Tor. Mijn reisgenote bezoekt de tentoonstelling van kunstenaar-fotograaf Heinz Hajek-Halke in deze Akademie der Künste. Belangstelling voor ‘die kunst’ wordt er in Duitsland vroeg ingepeperd. Bij de kassa’s van de historische kunsttempels aan de Museum Insel valt de aanwezigheid op van jongeren en schoolklassen.

Checkpoint Charlie gold ooit als laatste controlepost voor mensen die van West Berlijn naar de DDR wilden reizen. De plek is tegenwoordig een toeristenattractie waar je in souvenirwinkeltjes ansichtkaarten met brokstukjes van De Muur kunt kopen. Vanuit de nabij gelegen Rudi Dutschkestrasse rijden toeristenbussen af en aan. McDonalds en Starbucks, gevestigd op de begane grond van aangrenzende klassieke panden doen hier goede zaken.

deel Postdamer Platz

Berlijn bezoeken is openstaan voor ontdekkingen en verrassingen. Toch gebeurt er op derde dag van ons bezoek iets totaal onverwachts. Wanneer ik onder de halte van station Hackescher Markt de deur van een kiosk open, glipt opeens Blixa Bargeld langs me heen. Zwart pak, bronwaterflesje in de hand, gejaagde tred, de altijd wat norse blik. Hoe groot is de kans dat je de zanger van Einstürzende Neubauten tegen het lijf loopt? Ik schrik er zo van dat ik vergeet hem aan te klampen. Tien jaar geleden interviewde ik een van de kopstukken van de tegencultuur in Amsterdam, over onder meer zijn haatliefdeverhouding met de Duitse metropool. In het nummer Die Befindlichkeit des Landes, dat ook te horen is in de documentaire Berlin Babylon, observeert Bargeld de Berlijnse nieuwbouw van na de Wende, na de val van De Muur.

die neuen Tempel haben schon Risse
künftige Ruinen
einst wächst Gras auch über diese Stadt
über ihrer letzten Schicht

Niet ver van de Hackescher Markt liggen de Hackesche Höfe. Een ‘doolhofje’ van boetiekjes, ateliers en appartementen met sierlijke gevels en balkonnetjes. Typerend voor een stad die de zintuigen wijd doet openen en onophoudelijk aan het werk zet. Berlijn is geen stad, maar een ervaring.

“Ich hab noch einen Koffer in Berlin” – Marlene Dietrich

(oktober 2012)

 

5 thoughts on “Dagboek Berlijn: de stad als totaalervaring

  1. Mooie verwoording van een vlotte, korte, maar niet minder imposante indruk die Berlijn bij je achterlaat, tevens laat Berlijn een verlangen naar terugkeer achter. Ja, gaan we beslist weer naar toe, een oase van rust, en aangename drukte. Zoals gezegd, een stad die nooit slaapt, de vraag is wanneer, eens zijn we er weer.

  2. Kans dat je Blixa bij Hackische Markt tegen het lijf loopt is behoorlijk groot hoor, hij woont op een paar honderd meter afstand. Net als z’n huidige artistieke kompaan Carsten Nicolai. Bij de Hackischer Hof is ook het fantastische cafe Eschschloraque, tot op de dag van vandaag ‘stamkroeg’; van de Neubautenleden en veel van hun periferie. Inderdaad geweldig stukje Berlijn!

  3. @Peter Voor herhaling vatbaar dat Berlijn, zeker gebied rond Hackescher Markt. Volgende keer maak ik een tevoren een afspraak met BB. Dat cafe met die apart naam helaas gemist.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s