De predikers zitten niet meer in de kerk maar in museum Het Domein

Het-d

“Dat wat zich voordoet als idealisme kan wel degelijk iets heel anders zijn” – Arnon Grunberg

Politiek engagement in de kunst wordt bij uitstek gevoed door de actualiteit. De politieke kunstenaar zal de heersende wereldproblematiek benutten om zijn betrokkenheid te staven met passende beelden. Feitelijk doet hij niet meer dan een relatie aan te gaan met de tijdgeest, met de bedoeling om ons op het onrecht te wijzen dat in de wereld heerst. De ene kunstenaar doet dit nadrukkelijk, de ander subtiel.

Wat je in politiek geëngageerde kunst nogal eens tegenkomt zijn de begrippen duurzaamheid, milieu, Amerika, kapitalisme, economische crisis. Termen waarvan iedereen de betekenis en lading door en door kent. Toch nemen musea het engagement en het aura van sociaalmaatschappelijke betrokkenheid van de kunstenaar maar al te graag over. Gezamenlijk op de barricaden; kunstenaar en museum hebben het immers goed voor met ons en met de rest van de wereld, zo lijkt men te willen zeggen.

Neem museum Het Domein in Sittard-Geleen. Volgens Michelle Koek, bestuursondersteuner van vervangend cultuurwethouder Peter Geenen van de gemeente Sittard-Geleen,“presenteert en verzamelt Het Domein kunst waarbij de kunstenaar als een antropoloog naar de wereld kijkt en zijn belevingen laat zien. Het museum neemt daar geen stelling in, maar geeft kunstenaars de ruimte om datgene te laten zien wat zij van belang vinden”. Het tot de gemeentelijke organisatie van Sittard-Geleen behorende museum wordt jaarlijks begroot met 1,3 miljoen euro.

Dat het museum geen stelling inneemt valt te betwijfelen. Sinds directeur Peter Fransman en conservator Roel Arkesteijn aan het bewind staan van het Sittardse museum is Het Domein veranderd in een dogmatische geloofskerk waarin bezoekers een eenrichtingsgevoel krijgen opgedrongen, uitgaand van de veronderstelling dat mensen en gedachten zich laten gelijkschakelen.

Recent voorbeeld: de tentoonstelling in het najaar van 2012 door Jota Castro. Tijdens de openingsspeech wordt met nadruk gewezen op de “vooraanstaande” positie van de kunstenaar. Vooraanstaand is een woord dat men bij Het Domein opvallend vaak gebruikt. Wat de kunstenaar precies zo vooraanstaand maakt wordt bij een bezoek niet helemaal duidelijk. Niettemin ronkt de brochure er stevig op los: “Castro’s werk is te beschouwen als een arena voor het vrije woord, subversieve stellingname en het verlangen naar hoopvolle, radicale alternatieven”.

Wie zijn tentoonstelling bekijkt ziet een subtiel kapotgescheurde vlag van de Europese Unie, naar het plafond reikende touwen met dollarbiljetten en rollen wc-papier die het misbruik van het Amazonegebied moeten uitbeelden. Niet bepaald beelden die verwarren, confronteren of gaan schuren. Toch wel het minste dat je van een “vooraanstaand” kunstenaar mag verlangen. Je merkt aan alles dat de kunstenaar bezig is met het intrappen van gigantische open deuren: duurzaamheid, milieu, kapitalisme, economische crisis. Amerika heeft hij ingeruild voor Europa.

In dagblad Trouw verdedigt Arkesteijn zijn keuze voor geëngageerde kunstenaars. Stellig beweert hij: “We volgen kunstenaars die zich bezighouden met politieke, interculturele, ecologische en sociale vraagstukken. Dat zijn voor mij interessante kunstenaars”. Er is nog een andere beweging binnen de geëngageerde kunst. Die waarin kunstenaars stelling nemen tegen dictatoriale regimes (bijvoorbeeld tegen Iran, Noord-Korea). Deze stroming wordt in Sittard volstrekt genegeerd. De bezoekersaantallen* van Het Domein laten sinds 2008 tot en met 2011 teruglopende cijfers zien, uitgezonderd het jaar waarin Toon Hermans centraal stond. Op basis van een prognose zegt de gemeente over 2012 overigens een lichte toename te verwachten van het aantal bezoeken.

Ooit was Het Domein op een bescheiden manier dwars en nieuwsgierigmakend. Met het opheffen van het onderscheid tussen ‘lage en hoge kunst’ door vorige directeur Stijn Huijts, werd het museum in de Sittardse binnenstad op de kaart gezet. Van de kunstenaars waarmee hij, soms voor het eerst in Nederland, tentoonstellingen maakte hadden nog maar weinigen gehoord. Ed Templeton en Rita Ackermann, om er maar eens twee te noemen, behoren intussen tot vooraanstaande namen in de kunstwereld. Van de kunstaankopen destijds wordt sindsdien niets meer getoond, de bijbehorende catalogussen liggen in de uitverkoop.

De tentoonstellingen die Het Domein vanaf 2008 organiseert zijn geëngageerde pamfletten waarin de geest niet meer aan de haal gaat met de ratio en omgekeerd. Kunst met een geraffineerde, uitdagende en gelaagde beeldesthetiek is ver te zoek aan de Kapittelstraat. Zoals het hoort bij een dogma wordt het publiek nauwelijks in de gelegenheid gesteld zelf na te denken om zo het eigen blikveld te verruimen; in Het Domein wórd voor je gedacht. De predikers zitten niet meer in de kerk, ze werken in het museum.

Harry Prenger

*Bezoekersaantallen museum Het Domein
2008: 23.000
2009: 22.500
2010: 38.000
2011: 19.500

(eerder gepubliceerd op ZwartGoud)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s