Film Zero Dark Thirty zit de waarheid op de hielen

zdt

Zelfs in de strijd tegen het terrorisme nemen de vrouwen het over. Als er een ding duidelijk wordt uit de film Zero Dark Thirty, is dat Osama Bin Laden kon worden opgespoord dankzij de doortastende inzet van een CIA-agente. Lijkt dit op een goedkope publiciteitsstunt? Geen sprake van. Na het uitkomen van de film moest de CIA toegeven dat deze Maya, zoals haar dekmantel luidt, direct verantwoordelijk is voor de vindplaats van de Al Qaidavoorman in de Pakistaanse stad Abbottabad. De afloop is genoegzaam bekend.

Op haar aanwijzingen hoefden de commando’s van de Navy SEALs slechts het vuile werk op te knappen. Voor de CIA is Zero Dark Thirty zo pijnlijk waarheidsgetrouw dat de inlichtingendienst onlangs een intern onderzoek inlaste om te achterhalen wie de informatie aan de filmmakers, waaronder regisseur Kathryn Bigelow, doorspeelde. Die ontkennen dat er sprake is van geheime bronnen. In Amerika kortom is men zich rot geschrokken van de film.

Een ander voor veel Amerikanen ongemakkelijk thema is de in de film expliciet getoonde link tussen de door CIA-agenten uitgevoerde martelingen en de hieruit verkregen informatie die naar het spoor van Osama Bin Laden leidt. Volgens een aantal senatoren, onder aanvoering van de voormalige presidentskandidaat John McCain, zouden deze ‘enhanced interrogation techniques’ “misleidend” zijn en zeker niet overeen komen met de werkelijkheid. Echter, de film laat aan duidelijk niks te wensen over; de openingsbeelden tonen diverse folteringen waaronder het beruchte waterboarding. Locatie: een zogenaamde ‘black site’, een geheime buitenlandse gevangenis beheerd door de Amerikaanse geheime dienst.

Ondanks alle commotie en voorpubliciteit blijft de belangrijkste vraag natuurlijk of Zero Dark Thirty een bezoek aan de bioscoop waard is. Het antwoord kan met een volmondig ja worden beantwoord. De film dingt zelfs mee naar de belangrijkste categoriëen Oscars. Kathryn Bigelow was trouwens de eerste vrouwelijke regisseur die zo’n gouden beeldje won. Haar bekroonde oorlogsfilm The Hurt Locker speelde zich eveneens af in het Midden-Oosten. Doorgewinterde filmliefhebbers kennen wellicht haar neo-sciencefictionfilm Strange Days (1995), waarin ze de mannelijke hoofdfiguur neerzette als een onbetrouwbare ‘held’.

zdt

Ervan uitgaand dat Zero Dark Thirty daadwerkelijk de waarheid op de hielen zit, is het knap dat Bigelow je ondanks de overbekende afloop, toch twee en een half uur naar indrukwekkende cinema laat kijken. Spectaculair in zijn bescheidenheid doet de film verslag van een antiterreur-divisie die ondanks tegenslagen stapje voor stapje het netwerk rondom Osama Bin Laden weet te ontrafelen. Stoïcijns omzeilt Bigelow het triomfantelijk patriottisme dat verwante Hollywoodfilms aankleeft. Het sterke camerawerk wisselt subtiele op details gerichte close-ups af met een meer rationeel in beeld gebrachte verhaallijn over de hoofdrolspeelster. De film toont alleen wat echt belangrijk en noodzakelijk is.

Stoere mannenpraat en een vette beeldenretoriek blijven achterwege. Geholpen door een evenwichtig gemonteerd ritme raak je tijdens het kijken ondergedompeld in een film waarin het gevoel van beklemming alleen maar toeneemt. Muziek wordt gebruikt om enkele scènes van mineurtinten te voorzien, behalve tijdens de apotheose waarin de soundtrack schittert door afwezigheid. De belegering van Bin Ladens vesting behoort tot de meest zenuwslopende actiescènes ooit verfilmd. Kenmerkend voor het karakter van de film is het gevoel dat overheerst nadat Bin Laden is geliquideerd: gelatenheid, op het ontnuchterende af. En niet alleen bij de kijker.

Ook bij de CIA-agente bespeuren we amper een greintje overwinningsgevoel. Over deze Maya, kordaat vertolkt door Jessica Chastain, komen we niet veel meer te weten dan dat ze uiterst vastberaden te werk gaat. In haar leven lijkt geen plaats voor gezin of ‘love interest’. Een ‘nee’ van haar meerderen accepteert ze steeds minder vaak. Zo’n vrouw dus die door mannelijke collega’s uit pure wanhoop dan maar ‘een pittige tante’ wordt genoemd. Er is een moment in de film waarop ze een verzoek om materiële ondersteuning als vanzelfsprekend ziet ingewilligd. Niemand legt haar meer een strobreed in de weg; haar reputatie is haar inmiddels vooruitgesneld.

Volgens CNN-analist Peter Bergen werkt de CIA al langer met vrouwelijke agenten. Bergen sprak een oprichter van een antiterreur-eenheid: “Vrouwen lijken een uitzonderlijk gevoel te bezitten voor details, om patronen te ontdekken en relaties te doorgronden. En heel eerlijk gezegd verspillen ze veel minder tijd aan het vertellen van oorlogsverhalen en kletspraatjes en wandelingetjes naar buiten om een sigaret op te steken dan de mannen.”

(eerder gepubliceerd op ZwartGoud)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s