Indrukwekkende expo New End New End van Andreas Emenius: de mens in wording

Emenius4

Op het terras bestelt de kunstenaar een zwarte koffie en een sinassapje. Straks moet hij weer aan de slag met het verder inrichten van zijn tentoonstelling. Met New End New End wil Andreas Emenius het effect van de twijfelende mens in crisistijd uitbeelden. Zwaar op de hand is de langharige Zweed allerminst. Behalve over zijn eigen werk gaat het gesprek over de muziek van rapper Kanye West en de “banale” kunst van geestverwant Mike Kelley.

“Alles begint met de plek van de locatie. Ik kijk er rond, hoe ik er een verbinding mee kan maken. Daarna ontstaat een los raamwerk van ideeën.” Die locatie is cultuurpaleis Schunck in Heerlen, plek voor de grote solotentoonstelling van Emenius. “Een fantastisch gebouw, hoe het hier staat met zijn modernistische architectuur vlak naast een kerk. Dat vind ik interessant, het oude en nieuwe naast elkaar. Wat me verder opvalt is de mentaliteit van de mensen hier, ze zijn makkelijk benaderbaar, open en vriendelijk.”

New End New End handelt niettemin over de ploeterende mens die in een veranderende samenleving probeert te overleven. Emenius: “Het gaat mij om het effect dat de neergang van een industrie heeft op mensen, de invloed van de maatschappij en de manier hoe we daar mee omgaan. In dit geval heb ik de geschiedenis van Heerlen verbonden aan mijn eigen verleden, toen ik een tijdje in het noorden van Zweden verbleef.”

CN-9
(foto: Anita Hondong)

De kunstenaar doelt op de steenkoolwinning van de Oostelijke Mijnstreek in de vorige eeuw en de zware industrie in het gebied waar winternachten van twintig uur geen uitzondering zijn. “Wat mij interesseert is de saamhorigheid die tijdens zo’n crisis tussen mensen ontstaat. Iets wat je nu in sommige Europese landen ziet. Waar het geld op is ontstaat een identiteitscrisis waarin iedereen zich in kan herkennen, maar het gaat ook over de moeilijkheid om daarop te reageren, en om om te gaan met hoop en gebroken beloftes. Toch geloof ik heel erg in vooruitgang, in momenten van pauzes en stoppen, in actie en beweging. Dat is allemaal erg menselijk.”

Emenius (Stockholm, 1973) behoort niet tot het slag kunstenaars die uitsluitend vanuit de nabije omgeving kunst maakt. Atelier houdt hij in de Deense hoofdstad Kopenhagen. “Ik ben al twintig jaar niet meer in Zweden geweest”. Hij werkte samen met de Britse designer Neville Brody (“dat was meer voor het geld haha”), ontving opdrachten van Nike en Adidas, exposeerde in Shanghai en Los Angeles. Die laatste stad was voor Mike Kelley broedplaats voor een beeldenallegorie van het grote ongemak. Emenius bewondert de overleden multimediakunstenaar die werkte vanuit een enorme loods in L.A. “Kelley gaf aan de alledaagse banaliteit een gevoel van angst en geheimzinnigheid, terwijl hij geen enkele poging deed daar iets van te begrijpen.”

Aangezien Andreas Emenius ook het artwork van de albumhoezen ontwierp voor Trentemøller, de Deense maker van elektronische muziek, belandt het gesprek via een korte omweg bij rapper Kanye West. Van het experimentele geluid op diens recente album Yeezus ligt de Zweed, met naar eigen zeggen een voorkeur voor technomuziek, bepaald niet wakker: “Nee, da’s niks voor mij. Ik hou meer van de eenvoud van My Beautiful Dark Twisted Fantasy. Dat album is echt geweldig. De tegenstelling tussen R&B en moderne soul, waarin hij al die dingen dingen recht voor de raap zegt; de directheid daarvan intrigeert me. Ik kan niet anders dan me eraan over geven, simpelweg omdat ik het prachtig vind.”

CN-5
(foto: Anita Hondong)

Met korte slokjes drinkt Emenius aan zijn sapje. Ontspannen kijkt hij voor zich uit in zijn joggingbroek, t-shirt en sjofele trui. Wie de werken in de exporuimte ziet, betreedt het universum van Emenius. Daarin bevinden zich meer dan manshoge gipsbeelden die in een bonkig en misvormd lichaam “rondlopen”. Door de afmeting en opstelling begluren deze kwetsbare “monsters” de bezoeker van alle kanten door dat ene gat in hun kop van triplexhout. Ze staan stil maar lijken ieder moment in beweging, en door hun tragische voorkomen, bijna tot leven te komen.

Vitaal zijn de schilderijen en tekeningen van een infrastructuur in wording; bij Emenius leidt de kluwen lijnen en vegen tot een structuur die niet veel meer biedt dan chaos en uitzichtloosheid. In het midden van de ruimte verbinden goudkleurige buizen kisten van schuimplastic. Tijden de openingsperformance schepte de kunstenaar een aantal van deze kisten vol met zand, om ze vervolgens met zwoegende misbaar een paar meter te verschuiven. Een nuttige maar evengoed zinloze handeling.

Zo ontstaat een metafoor van de mens in een omgeving van verval, twijfel, opkomst en mogelijke ondergang. Omdat de kunstenaar het zo onsentimenteel en onnadrukkelijk toont, wordt het gevoel van onbehagen alleen maar versterkt. “Ik hou er van de directheid van het fysieke werk te laten zien, tegenover een meer conceptuele benadering die we tegenwoordig ervaren. Daar heb ik mijn eigen esthetiek tegenaan geduwd vanwaaruit ik ben begonnen met creëren.” Het hoopje zand ligt er nog.

CN-3 (1)
(foto: Anita Hondong)

Tip aan Schunck: laat telkens één bezoeker toe in dit desolate oord. Het is de beste manier om ongestoord de Emeniusmens in een bijna unheimische totaalervaring te ondergaan. Dat is knap, zeker wanneer je bedenkt dat er feitelijk niet eens zoveel beelden te zien zijn. Emenius: “Ik wil een mentale staat scheppen met aanvullende voorwaarden: licht en zwaar, tussen het dappere en de kwetsbaarheid die plaatsvindt binnen de persoonlijkheid van mensen. Het is net als de materialen die ik gebruik. Ze complementeren elkaar meer dan dat ze elkaar tegenstellen: transparant en solide, van staal tot schuimplastic.”

New End New End is daarnaast een korte film in een houten schuurtje. Door de ‘loop’ van terugkerende beelden zien we de mens gevangen in zijn eigen monotonie. De handelingen zijn overbekend: autorit met de handen onrustig op het stuur, op weg naar het werk. De close-ups en ingehouden montage versterken de sleur en eentonigheid. Alles gebeurt in stilte. Ter afwisseling een partijtje tennis. Zonder tegenstander. Na acht minuten begint alles weer van voren af aan.

Bij Emenius zit de mens verborgen in observaties en tegenstellingen, in wat er nog moet gebeuren, reeds heeft plaatsgevonden, van beweging naar stilstand, tussen hoop en wanhoop. Ziet hij het einde van een tijdperk naderen? “Ik denk dat een menselijke epoche tot een natuurlijk einde komt en niet veroorzaakt wordt door het milieu, oorlogen of andere destructieve zaken, al zou dat wel voor de hand liggen. Volgens mij ontstaat zoiets door gelatenheid en desinteresse bij mensen; alsof je een oude vriend tegenkomt, hem de hand schudt en weer verdergaat. Dat is geen slecht iets, maar het wordt op den duur normaal gevonden.”

schunck new end new end

Andreas Emenius – New End New End (Schunck, Heerlen t/m 1 december 2013)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s