Joep Dohmen: “Er zijn weinig steden in Nederland die zoveel problemen hebben als Heerlen”

JD

“Ik denk dat je na het lezen van dit boek meer begrip hebt voor Heerlen. Je oordeelt er minder snel hard over. Deze stad is zoveel overkomen door de komst en het vertrek van de mijnen.”

Aan het woord is Joep Dohmen. Hij schreef een kritische maar meeslepende biografie over Heerlen; over de opkomst en de ondergang van een bruisende industriestad. Maar De Geur Van Kolen is ook een persoonlijke familiekroniek, over onder meer zijn vader die hij nauwelijks gekend heeft. Tijdens zijn onderzoek naar de geschiedenis van de voormalige mijnstad, ontdekte Dohmen in het Nationaal Archief dat oud-burgemeester Marcel van Grunsven zich tijdens de oorlog net iets teveel met de Duitsers bemoeide.

In het Heerlense uitgaanscentrum baden drukbevolkte terrassen volop in het zonlicht. Op de warmste dag van oktober ontmoeten we de in Heerlen geboren onderzoeksjournalist. Hij werd bekend om zijn geruchtmakende artikelen in NRC Handelsblad over onder meer corruptie en bouwschandalen. Dohmen is een half uur te vroeg op onze interviewafspraak. Zijn sigaartje heeft hij al half opgerookt.

“Acht jaar geleden overleed mijn moeder, mijn vader Hub was al heel vroeg overleden. Ik was toen in 1979 nog een puber. Ik heb mijn vader eigenlijk nooit goed gekend. Ik had vaak ruzie met hem. Door de koffer die ze mij achterlieten kwam ik mijn vader weer tegen. Ik had toen veel verdriet over mijn moeder en begon daarom al die dingen op te schrijven. Twee jaar geleden dacht ik: wat doe ik daarmee? Als ik het in mijn laatje laat liggen is dat hetzelfde als dat ik de koffer op zolder laat staan.”

“Er zijn zoveel boeken over de mijnen, mijnwerkers en Limburg geschreven. Ik heb geprobeerd het in een wat breder kader te plaatsen om te begrijpen hoe de samenleving vóór ons in elkaar zat, waarin je dus die hele ontwikkeling meemaakt, niet alleen gefocust op de mijnen. Je ziet dat mijn ouders zich ontworstelen aan al die tradities, hoe de kerk verdwijnt uit het leven van de mensen, hoe de mijn verdwijnt, hoe de KVP verdwijnt.“

Winkel 191  Heerlen, Emmaplein

“Ik ben bij diverse mensen die mijn vader hebben gekend op bezoek geweest met de vraag: wie was dat nou die man? Dat werden hele ontroerende ontmoetingen met mensen die heel oud zijn, met de paar mensen die nog leefden en nog iets konden vertellen over mijn vader. Ik heb nog iemand gevonden die in mijn vaders eindexamenklas van de HBS zat. Sommigen hadden ook moeite om mij dingen te vertellen. Het is een openhartig iets waar ik ook met mijn broers en zus over gesproken heb. Ik denk dat het beeld dat je van mijn vader krijgt als je het boek helemaal gelezen hebt, je ook iets van diezelfde compassie ziet die je ook met Heerlen kunt hebben. Die parallel zit er in. Het is heel sneu hoe het gegaan is met hem. Hij had een gezond stel hersens, ging naar de HBS. Dat deden niet zoveel jongens voor de oorlog. Hij had makkelijk kunnen gaan studeren. Door omstandigheden blijft hij hier hangen in een baantje. Zijn karakter werd deels gevormd door thuis, met een hele strenge vader die bezig was met carrière maken. Die was de baas van de administratie van de Staatsmijnen. Reed al in een leaseauto, een Ford Consul, toen er nog nauwelijks auto’s rondreden.”

“Er zijn passages in het boek over de naderende dood van mijn vader, als hij depressief wordt. Max de Bruin, die nu heel oud is en met wie ik sprak over mijn vader, voorvoelde iets. (De Bruin was met Hub Dohmen mede-uitgever van Mosalect, Bloemlezing Uit De Limburgse Dialectliteratuur-HP). Over dat je een naderende dood en afscheid kunt voorvoelen. Hij vraagt zich af of dat bij mijn vader misschien het geval was. Dat zie je ook aan de gedichten die hij mijn vader schrijft, die zijn somber, richting het levenseinde.”

300px-Nationaal-Mijncentrum-Heerlen

“Het was eigenlijk niet de bedoeling om onderzoek te doen naar Marcel van Grunsven. Tijdens familiebijeenkomsten werd nooit over oom Albert gesproken. Die was in oorlogstijd burgemeester geweest in Echt. In het Nationaal Archief heb ik gekeken wat er over hem nog te vinden was. Daar lag zijn zuiveringsdossier waaruit blijkt dat hij in de oorlog verhinderde dat er een NSB’er als burgemeester kwam. Hij was dus niet echt fout in de oorlog. Ik dacht toen: hoe is het eigenlijk met Van Grunsven afgelopen? Ik kon er hier niks over vinden behalve de positieve verhalen. Er zijn veel boekjes verschenen die gingen over zijn heldendaden. Een stad wil het verleden altijd wat rooskleuriger opstellen dan het is. Vervolgens ben ik gedoken in de zuiveringsdossiers van politieagenten. De voorzitter van de zuiveringscommissie was Van Grunsven. In de eerste vergadering van de commissie zegt hij: ‘Ik moet afscheid nemen als voorzitter want ik ben zelf nog niet gezuiverd. Dit moet maar iemand anders doen.’ Na de ontdekking in de archieven beschrijf ik wat ik ontdekte, afstandelijk, niet veroordelend. Mensen moeten zelf maar beoordelen wat ze er van vinden. Maar het bleek dus dat er toch wel wat aan de hand was.”

“Op de internetsite van de gemeente is hij nog een held. Er is een plein naar hem vernoemd. Kijk, die man heeft een visie gehad en ook goede dingen gedaan. Toch denk ik dat Heerlen de oorlogsgeschiedenis nog eens onder de loep moet nemen. Lag de werkelijkheid niet toch iets genuanceerder dan dat heldenverhaal? Een stad moet zijn geschiedenis op orde hebben. Mijn boek is een aanwijzing dat er dossiers zijn die men niet goed kent. Dat moet je gewoon willen weten. Voor het collectieve geheugen moet dat gewoon kloppen. En nu klopt het niet.“

still07_content-expanded

“Veel mensen verbinden het lot van Heerlen aan het Maankwartier, terwijl dat Maankwartier niet het panacee is voor deze stad, daarvoor zijn de problemen veel te groot. Dat er meer kunst en cultuur is lijkt me prima, het biedt de stad in deze sombere tijden verstrooiing, maar het is geen oplossing voor de problemen. Die zijn door een gemeentebestuur ook heel moeilijk op te lossen. Ik zou niet graag gemeentebestuurder willen zijn. Wat deze stad is overkomen is heel erg. Er zijn weinig steden in Nederland die zoveel sociaaleconomische problemen hebben als Heerlen. Er zijn hier wijken die quasi afgeschakeld zijn van de gewone samenleving waar bijna niemand meer werkt. Wel klagen aan de bar maar niet gewend zelf initiatief te nemen en in een soort verkramping achterblijven. Van generatie op generatie groeien er kinderen op in wijken die niet met de paplepel krijgen ingegoten dat je voor je inkomen moet werken. Het is niet eens meer een kwestie dat ze geen werk meer kunnen vinden; het is uit het systeem.”

S
(foto: Harry Prenger)

“Er is volgens mij wel een vingerwijzing in de richting waarin Heerlen moet evolueren: richting Aken. Ik denk dat dat de oplossing kan zijn. Het is natuurlijk te gek dat daar studenten in containers wonen en er miljarden worden geïnvesteerd. Wat men hier nodig heeft is werk. En dat ligt aan de andere kant van de grens. De toekomst ligt niet alleen in Maastricht maar voor Heerlen richting zuidoost, aan de andere kant. Daar ligt een gigantisch potentieel. Aken heeft hoogwaardige, lage en middelbare banen. Als je kijkt hoe daar de IT sector bloeit. Daar is science, automotive, technische banen waar veel vraag naar is, maar dan moeten de kinderen hier wel Duits leren. Toen wij opgroeiden met Duitse tv-programma’s zoals Bonanza zat het Duits in de oren, dat was een vanzelfsprekendheid. Nu is dat niet meer zo. Bij het Bernadinuscollege is dat sinds kort veranderd. Er wordt nu minimaal drie jaar Duits gegeven, wat een heel goed initiatief is.”

“De voorwaarde voor een bloeiende samenleving is in de eerste plaats economie en daarop volgt dan een culturele opleving. Toen de mijnen er waren was er veel geld, dan groeit ook het culturele leven. Er komen kunstenaars op af, mensen met geld, een katalysator voor veel ontwikkelingen. Heerlen mist die katalysator. Het is zeer te prijzen dat er allerlei culturele activiteiten zijn, ondanks het gebrek aan die andere zaken. Op zich is dat goed, je moet er niet aan denken dat zelfs dat er niet zou zijn.“

De daag sjpówwe zich vuurbij
wie auto’s op ‘n autobaan.
Van vreugjoar noa zoeëmer,
van herfs noa wingkter.
‘t Leëve geet wier,
mit of zónger ós.
Ouwer en messjie wieëzer gewoeëde
dinkt me, ooch dek mit ironie
an wat woar en neet mieë is.
Leëve en doeëd,
ze ligke zoeë kót neëve ee
es twieë geleefde i ge bed.

Hubert van Caumer (pseudoniem van Hub Dohmen)

Joep Dohmen – De Geur Van Kolen (LVD-U 2013)

(eerder verschenen op ZwartGoud)

One thought on “Joep Dohmen: “Er zijn weinig steden in Nederland die zoveel problemen hebben als Heerlen”

  1. “In oktober 2013 verscheen De geur van kolen van journalist Joep Dohmen. Het boek is een familiegeschiedenis, aan de hand waarvan Dohmen de opgang en neergang van zijn geboorteplaats Heerlen onderzoekt. In de pers kreeg De geur van Kolen echter voornamelijk aandacht vanwege wat Dohmen bestempelde als het tot dan toe ‘onbekende oorlogsverleden’ van Marcel van Grunsven, die van 1926 tot 1961 burgemeester van Heerlen was. Hiervoor zou hij bewijzen hebben aangetroffen in onder meer het Nationaal Archief in Den Haag – ‘Geheime dossiers gingen voor het eerst open.’
    Na lezing van De geur van kolen beklijft een beeld van een burgemeester die zeer nauwe contacten onderhield met Nazi’s en NSB’ers, die antisemitische en discriminerende maatregelen van de bezetter uitvoerde en die na de oorlog alleen dankzij zijn contacten in hogere kringen burgemeester mocht blijven. Kortom, het tot voor kort positieve beeld van Van Grunsven als oorlogsburgemeester zou niet kloppen.
    Naar aanleiding van de ‘nieuwe feiten’ die Dohmen in zijn boek presenteerde, riep de Heerlense gemeenteraad op tot een hernieuwd onderzoek naar de oorlogsgeschiedenis van de stad – in het bijzonder naar de rol van haar burgemeester. HistoryWorks, een collectief van Limburgse historici, bood daarop aan dat onderzoek uit te voeren. De resultaten daarvan zijn gepresenteerd in het op 17 september gepresenteerde boek ‘Eindelijk een echte burgemeester’. Feiten en fabels over Marcel van Grunsven 1940-1946.
    Aan de hand van pas­sages uit De geur van kolen wordt duidelijk gemaakt hoe Dohmen zijn verhaal over Van Grunsven construeert. De oogst stemt ontevreden. Onvolledige en verminkte citaten, weggelaten verklarende informatie en context, suggestieve formuleringen en ten­dentieuze uitleg creëren een beeld van een burgemeester op wie veel aan te merken is. Zo vermeldt Dohmen niet dat zijn voornaamste protagonist in de bronnen letterlijk een ‘querulant’ wordt genoemd en doet hij de gedetailleerde replieken van Van Grunsven af met het zinnetje: ‘In zijn verweerschrift wuift Van Grunsven de klachten weg.’
    Van Dohmens claim dat de geraadpleegde dossiers in het Nationaal Archief ons een duistere kant van Van Grunsven onthullen, blijft niets over. Hij is niet verder gekomen dan het overnemen van beschuldigingen aan het adres van Van Grunsven die zeventig jaar geleden geen stand hielden, het ongegrond verdacht maken van het zuiveringsproces door Binnenlandse Zaken en het opkloppen van een onderzoek door een Bijzonder Gerechtshof dat nooit heeft plaatsgevonden.
    Dit alles roept de vraag op: is dit een bedrijfsongeval, het gevolg van een te begrijpen gebrek aan kennis of ervaring van een niet-historicus? De onderzoekers hebben de bronnen gezien die Dohmen heeft gezien. Ze hebben vastgesteld welke rel­evante informatie hij weglaat, hoe hij de bronnen misbruikt, hoe hij contexten negeert en het weerwoord van Van Grunsven en anderen niet of nauwelijks weergeeft. De lezer mag oordelen of hier sprake is van geschiedvervalsing. Zeker is dat er sprake is van vooringenomenheid en manipulatie. De nagedachtenis van burgemeester Van Grunsven, die Heerlen met bekwame hand door de onzekere oorlogsjaren leidde, is er in ieder geval nodeloos door bedoezeld.
    Bovenstaande is uiteraard slechts een summiere samenvatting van de onderzoeksresultaten, die uitvoerig zijn uitgewerkt in‘Eindelijk een echte burgemeester’.”
    Zie tevens bijgaande documentaire op youtube: http://youtu.be/3FFVIvu0hkM

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s