Bescherming auteursrecht selectief en hypocriet: In de muziek tuimelen alle heilige huisjes om

edlx100

Tijdens de komende editie van het Eurosonicfestival wordt er weer volop over gesproken. Volgens gastspreker Chris Ruen zal het freeloaden (illegaal downloaden) niet alleen ernstige gevolgen hebben voor artiesten, maar ook voor de toekomst van onze culturele ontwikkeling.

Het is de tegenpool van wat William Burroughs ooit beweerde: “Een schrijver bezit niet meer woorden dan een schilder eigenaar is van kleuren. Dus laten we afzien van de originaliteitsfetisj. Kijk, luister en vergeet de originaliteit”. Makkelijk zat zou je zeggen. Maar wat vindt een componist van “vergeet de originaliteit”? Die ziet zich in de eerste plaats toch als maker en bezitter van zijn eigen muziek. Dankzij downloaden en kopiëren hebben begrippen als auteursrecht en intellectueel eigendom, ooit bedoeld ter bescherming van de compositie, de status van opgejaagd wild.

Iemand die het auteursrecht én intellectueel eigendom tart is Jochem Paap, beter bekend als Speedy J. Met een pas verschenen vinylset heeft de Rotterdamse dj en technoproducer zich de quote van William Burroughs ter harte genomen. Op zijn website Electric Deluxe laat hij muziek horen via zogenaamde podcasts; samengesteld door zijn vakgenoten. Meer dan honderd zijn er inmiddels online gezet. Keurig meldt Paap’s site de namen van de uitvoerende artiesten erbij. Tot zover niks aan de hand. Maar waar radioprogramma’s auteursrechten overdragen over de uitgezonden muziek, rept geen mens over het copyright bij podcast-uitzendingen.

Zoals het hoort bij een goede dj doet Speedy J er onverwacht een schepje bovenop. Voor de honderdste podcasteditie bedacht hij een jubileumuitgave in de vorm van vier lp’s met een keuze uit een aantal eerdere podcasts. Er is echter een groot verschil. De platen bevatten geen enkele informatie. Op de labels zit een handgestempeld logo, hoezen met gegevens van componist of artiest ontbreken. Wel krijg je er een linnen draagtasje bij.

In een interview met Club Magazine zegt hij: “Het grappige is; ik kan nu al drie jaar lang podcasts online zetten en alles op Soundcloud gooien en dat is allemaal gratis materiaal. Maar toen we deze vierdubbelaar wilden persen kregen we te horen ‘leuk idee, maar dit is dus eigenlijk een bootleg…’ Het bizarre is dat er geen haan kraait naar onze podcast waarin dingen zitten die zwaar bewaakt worden door allerlei major labels. En nu breng ik het op vinyl uit, een mp3 geperst op tweehonderd kopieën, en nu gaan mensen ineens piepen! Dat terwijl ieder label weet dat je met dit soort aantallen geen cent verdient. Dit is iets wat ik met deze release aan de kaak stel.”

20140113_110326

Wat zou er gebeuren wanneer bijvoorbeeld Sony de anonieme platenset in een grote oplage wereldwijd zou uitbrengen? Grote kans dat auteursrechtenorganisaties de messen slijpen om de multinational voor de rechter te slepen. Paap toont met deze release aan dat bewaken en naleving van het auteursrecht in de praktijk selectief is, lastig uit te voeren en opportunistisch bovendien: hoe meervoudiger en grootschaliger de verspreiding van kopieën, hoe sneller de handhaver van de wetgeving zal willen aantonen dat er sprake is van een strafbaar feit. Tegenover: hoe kleinschaliger de vermenigvuldiging, hoe minder de interesse om de wetgeving toe te passen.

“Dit gaat niet over het verheerlijken van de kunstenaar, maar van het medium zelf”, beweert Paap via zijn site; als variant op ‘the medium is the message’ van Marshall McLuhan. Volgens de Canadese filosoof beslist het medium hoe wij een boodschap ontvangen. Op Podcast #100 zoals de vinylcompilatie heet, gaat Paap hiermee aan de haal door de muziek zodanig te bewerken en achterelkaar te monteren dat er bijna sprake is van een volledig nieuw werk, een nieuwe boodschap. Dit brengt een ander interessant punt met zich mee. Op welk moment verandert het origineel werk in iets nieuws? Hoe extremer de bewerking of remix, hoe minder herkenbaar de oorspronkelijke uitvoering. Een eenduidig antwoord ligt niet voor het oprapen. De remix is rekbaar, de interpretatie afhankelijk van het artistieke talent en durf. Paap legt niks uit, hij verkent en probeert, misschien indachtig die andere uitspraak van McLuhan: “I don’t explain, I explore”.

Aldus betreedt de Rotterdammer het terrein van het persoonlijkheidsrecht. Hiermee kan een componist zich verzetten tegen openbaarmaking onder pseudoniem of wijziging van zijn werk. Omdat het persoonlijkheidsrecht bij de componist ligt zal deze zelf actie moeten ondernemen. Ga er maar aanstaan. Niet iedereen kan de stroom aan muziekreleases bijhouden en wat er met zijn werk gebeurt opsporen. Dat wordt helemaal lastig wanneer het gaat om een platenpakket verschenen in beperkte oplage. De keuze om al dan niet over te gaan tot actie wordt wederom bepaald door het medium en de wijze waarop het medium (de boodschap) tot ons komt. Het maakt auteursrecht en intellectueel eigendom in 2014 net zo ongrijpbaar en arbitrair als internetprivacy.

Met de muziek op Speedy J’s Podcast #100 is overigens niks mis. Verwacht niet al teveel dance of beats. Die komen hooguit langs in gedempte vorm, vergezeld van ruis en kraakjes. De acht plaatkanten bevatten vooral een collage klankkunst, soundscapes en ambient. Ook in artistiek opzicht dus een bijzonder en uniek document.

(eerder in iets verkorte vorm verschenen in de Volkskrant, 13-1-2014)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s