Einstürzende Neubauten geeft met beladen Lament gedenkwaardig concert

Minuscule glittertjes plakken op het driedelige pak van Blixa Bargeld die blootsvoets op het podium staat. Ook bassist Alexander Hacke, met woest lang haar, heeft zijn schoenen in de kleedkamer achtergelaten. Met N.U. Unruh de drie overgebleven leden van Einstürzende Neubauten dat werd opgericht in 1980. Andere laatste getuigen uit de beginperiode zijn de ‘instrumenten’: omgebouwde en elektrisch versterkte voorwerpen afkomstig van de sloop.

De band uit Berlijn maakt allang geen industriële punk meer. Uitgebreid met andere muzikanten en invalshoeken, zette Einstürzende Neubauten in artistiek opzicht een bijzondere ontwikkeling in gang. Ondanks het experimentele karakter en het instrumentarium dat nog altijd hardnekkig afwijkt, werden de teksten doorwrochter en het gevoel voor melodie sterker. Silence Is Sexy is de veelzeggende titel van een van de betere albums van Neubauten. En speciaal voor het huidige project Lament worden de kale en weerbarstige klanken ondersteund door een persluchtinstallatie en een strijkkwartet.

Dit performanceproject is een eigenzinnige constructie in geluid over de Eerste Wereldoorlog. Volgens Bargeld is deze oorlog nooit helemaal voorbij gegaan. Hij ziet de periode als opmaat voor het Europa waarin we nu leven. Nadat de verwoesting en nasleep een einde maakten aan de cultureel-filosofische stromingen, de Verlichting van Europa, ontstond een voedingsbodem voor het groeiend communisme en fascisme. Toch gaat het voor een Nederlands publiek om een bijna vergeten geschiedenis. Ons land was onpartijdig in het conflict dat plaatsvond tussen 1914 en 1918.

Dat de band haar experimentele karakter niet heeft verloren wordt al snel duidelijk. Aan het begin van het concert barst de Kriegsmachinerie in alle hevigheid los. Schrapende, ijzingwekkende geluiden vullen de Limburgzaal. Blixa Bargeld houdt borden met cryptische statements omhoog. Min of meer aankondigingen van wat ons te wachten staat. Zoals begin vorige eeuw titelkaarten de beelden in de stomme film onderbraken en becommentarieerden.

Veel meer dan in de begintijd gaat bij Einstürzende Neubauten werkwijze en uitvoering gelijk op. Het is een van de weinige bands die intellect en ratio laten samen smelten met emotie en melancholie. Muzikale kleuren en stemmingen worden tijdens het optreden tot in het extreme afgewisseld. Dit is een Einstürzende Neubauten die je van tevoren niet ziet of hoort aankomen. Soms een tikje afstandelijk, maar naarmate de avond vordert steeds aangrijpender. Grappig is de interpretatie van een oude jazzband. Blixa Bargeld zingt niet alleen in het Engels en Duits maar ook in het Nederlands, al noemt hij het zelf Vlaams. Achterland is gebaseerd op een tekst van de door hem bedachte schrijver Paul van den Broeck zegt hij.

Breekpunt tijdens het twee uur durende concert is Vox Populi (van het album Grundstück). Alle bandleden heffen minutenlang tegelijk hun stem, zingend onder protest lijkt het, zonder woorden. De podiumbelichting dimt naar een gloed van oranje, zodat het decor de muzikanten toont in spookachtige silhouetten.

Einstürzende Neubauten blijft onlosmakelijk verbonden met de kunstgeschiedenis. Behalve aan de Eerste Wereldoorlog refereert de band aan de Europese kunstbewegingen die destijds ontstonden en de boel openzwaaiden: dada en futurisme. Bargeld houdt een drinkbeker tegen een oude grammofoonplaat die hij laat ronddraaien op een boormachine. Medebandlid N.U. Unruh verkleedt zich met een plastic witte cape en hoge muts als dada-uitvinder Hugo Ball. Ook de Berlijners smijten de deuren van de muziek en kunst wagenwijd open. Beats dreunen meedogenloos over de hoofden van publiek, de woordkeuze is absurdistisch, kleine voorwerpen ratelen over het podium. Let’s Do It A Dada is een nummer van het album Alles Wieder Offen. Een van de hoogtepunten van het optreden. Zelfs de violiste van het strijkkwartet applaudisseert na afloop.

In een van de toegiften klinkt een anti-oorlogslied uit 1955 van folkzanger Pete Seeger. Maar dan in het Duits. Sag Mir Wo Die Blumen Sind. Bargeld, in witgeverderd gewaad, blijft in de buurt van de vertolking van Marlene Dietrich. Aardig toeval. De geëngageerde zangeres met de slaperige oogopslag trad in Heerlen op aan het einde van Tweede Wereldoorlog, voor Amerikaanse soldaten in het nabij gelegen Royaltheater. Het is de enige echte song op deze gedenkwaardige avond die toch weer een beetje punk eindigt. Een experiment voor luchtpijpen. “We weten nooit van te voren hoe dit gaat uitpakken”, roept Bargeld er voor de zekerheid bij.

Cultura Nova: Einstürzende Neubauten – Limburgzaal, Parkstad Theater, Heerlen (26 augustus 2018)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s