Eindelijk weer op vinyl: Achtung Baby en Zooropa het onverwachte experiment van U2

Het scheelde niet veel of de wereld had het zonder U2 moeten stellen. Na het pompeuze optimisme in de jaren tachtig was er plots het experiment met beats en geluidseffecten. Een stijlbreuk die volstrekt onverwacht kwam en de Ieren drie albums volhielden. Na Pop in 1997 schakelde men simpelweg weer terug naar standje veilig. Sindsdien is de band bezig met wrijven in een vlek.

Aan het begin van de jaren negentig wisten de heren even niet goed hoe nu verder. “It’s no secret, ambition bites the nail of succes”, had Bono vast in zijn aantekenboekje genoteerd. Tijdens de opnamen vanAchtung Baby kwamen meningsverschillen over de te volgen richting opeens tot een uitbarsting. De spanningen liepen zo hoog op dat de meest succesvolle popgroep van dat moment zelfs dreigde uiteen te vallen. Bijna werd U2 een “accident waiting to happen.”

Achtung Baby ontstond in 1991, stoeiend met talloze sessies die voor een deel werden opgenomen in de Hansa Ton Studio van Berlijn. Het waren met name Bono en The Edge die aandrongen op een artistieke wending. De gitarist luisterde in die tijd vaak naar elektronische dance, Nine Inch Nails en Einstürzende Neubauten. Om te voorkomen dat de creatieve motor dreigde vast te lopen diende de ideeënmagie van Brian Eno als smeerolie. De Britse producer had zich voorgenomen alles te wissen dat teveel op U2 leek.

Dat heeft geholpen. Achtung Baby en Zooropa zijn de platen die zelfs bewondering afdwingen bij mensen die geen fan zijn. David Bowie schijnt ze ooit te hebben uitgeroepen tot zijn favoriete albums van de band. Zoals bekend experimenteerde de zanger eind jaren zeventig tamelijk onverwacht met elektronische muziekinvloeden, eveneens met dank aan Brian Eno. Achtung Baby en Zooropa zijn eigenlijk de Lowen Heroes van U2.

De hernieuwde kennismaking stemt bijna weemoedig. Zeker wanneer je beseft dat Achtung Baby misschien wel het enige echte meesterwerk van de band is. Ondanks het moderne klankdecor, de beats en fraaie melodieën, zijn de teksten, ingegeven door een ondertoon vol reflectie en religie, autobiografisch en ambivalent. In de song over Bono’s alter ego The Fly lezen we: “every artist is a cannibal, every poet is a thief. All kill their inspiration and sing about their grief”.

Wie Achtung Baby eveneens naar zich toe trekt is The Edge, de voor eeuwig ondergewaardeerde gitarist. Zijn manier van spelen uit zich in beetpakkende intro’s, bij de les blijvende overgangen en verrassende schijnbewegingen. Zich verschuilend vanachter een megazonnebril laat Bono de zwaarte van de melancholie neerdalen in misschien wel het allermooiste liedje dat U2 ooit opnam, het bitterzoete Love Is Blindness.

“Vorsprung durch Technik” zingt hij aan het begin van Zooropa. Een slagzin voor een Duits automerk en een referentie aan de koers van de band. De hoes toont een cartoonvariant op de vlag van Europa. Destijds werd het album beschouwd als commentaar op het continent dat de adem inhield na de val van de Berlijnse Muur. Maar Zooropa is net alsAchtung Baby persoonlijk en beschouwend. Zo gaat de titelsong onder meer over de twijfel die hoort bij het beginnen met een schone lei. Vervolgens ontstaat een muzikaal pretpark waarin we ballads tegenkomen, hypernerveuze ritmes, gekke geluidjes, een eerbetoon aan Charles Bukowski en een sample uit de pamfletfilm Triumph Des Willens van Leni Riefenstahl.

Tegenstellingen alom dus. Oprechte ontroering in The First Timetegenover een monotoon mompelend Numb. Het slotakkoord is een western in cinemascope: Johnny Cash in The Wanderer. Het zou de opmaat worden voor herwaardering van ‘the man in black’. Zooropalijkt op het eerste gehoor een zootje ongeregeld maar toch gaat het album ook nu nog onnadrukkelijk onder de huid kruipen.

Bizar dat twee albums van een van de meest succesvolle rockgroepen aller tijden tientallen jaren niet verkrijgbaar waren op vinyl. Dikke bult: er circuleren intussen ontelbare illegale kopieën in kleurtjes en picture discs. De officiële Achtung Baby en Zooropa zijn dubbel-lp’s in enkelvoudige hoezen. Het geluid is speciaal voor deze vinyluitgaven opgepoetst door Scott Sedillo (medewerker van Bernie Grundman Mastering).

De totaalklank is zo uitgebalanceerd en evenwichtig dat het aangenamer luisteren is dan naar de originele platen. Meer transparantie in zang en instrumenten blijken de luisterbeleving alleen maar te versterken. Natuurlijk helpt het dat de speelduur is verdeeld over twee platen, overigens in geruisloze persingen.

Achtung Baby werd eveneens geprezen om de foto’s van Anton Corbijn. Wie de voorzijde van de hoes in het licht reflecteert ontdekt net als bij de oorspronkelijke lp de glans op de ringen met het U2-embleem. Het grofkorrelige van de bruingetinte portretten verliest in de reproductie helaas wat scherpte en signatuur. Bassist Adam Clayton stond op de achterkant van de originele hoes nog in adamskostuum. In sommige landen werd in 1991 een variant uitgebracht waarop Claytons geslacht werd gek(r)uist met viltstift. De gecensureerde versie van toen is overgenomen voor deze reissue. Ook nu zit er weer een los tekstvel bij. Omdat Achtung Baby en Zooropa dubbel-lp’s zijn krijg je er een extra binnenhoes bij. Evenals twee tamelijk overbodige danceremixes op kant vier van laatstgenoemde plaat.

U2 – Achtung Baby (Island/Universal 1991/2018)

U2 – Zooropa (Island/Universal 1993/2018)

Audiovisuele installatie van Brian Eno beleeft wereldpremière in Amsterdam

Brian Eno en Peter Chilvers presenteren in Amsterdam de interactieve muziekinstallatie Bloom: Open Space. De wereldpremière vindt plaats vanaf 21 februari in het Transformatorhuis, een van de locaties van de Westergasfabriek. Het audiovisuele werk is gebaseerd op de prijswinnende app Bloom uit 2008. Nu is er dus als variant een ‘mixed reality-installatie’, die volgens een persbericht de grenzen laat vervagen tussen het fysieke en het virtuele. Eno en Chilvers zullen overigens aanwezig tijdens een persbijeenkomst.

Bezoekers aan Bloom: Open Space stappen in een centrale ruimte omringd door schermen, waar ze de installatie fysiek kunnen ervaren. Hierbij worden ze omringd door schermen en geluid. Net als bij de app kunnen deelnemers met simpele handgebaren de meest ingewikkelde patronen en melodieën creëren.

Brian Eno staat bekend om zijn inventieve popmuziek en het maken van geluidskunst. Hij wordt gezien als pionier op het gebied van ‘oneindige’ ambientklanken en werkte als producer samen met o.a. U2 en David Bowie. Peter Chilvers is multi-instrumentalist en software-engineer. Een eerdere samenwerking leidde onder meer tot het in 2017 verschenen album Reflection.

Bloom: Open Space van 21 t/m 25 februari.

Metal Machine Music van Lou Reed is een denkplaat

Lou Reeds Metal Machine Music is de plaat die het vaakst werd teruggebracht naar de winkel. Kopers voelden zich belazerd omdat ze veronderstelden een verkeerde persing te hebben gekocht. Destijds werd beweerd dat Reed het album gebruikte om van zijn platencontract af te komen. In een interview in 2007 ontzenuwt Reed dit hardnekkige verhaal. Hij was juist erg tevreden over het eindresultaat en zag het als een experiment, omdat “ik me toen kon veroorloven een album zonder songs uit te brengen”. “This record is not for parties, dancing, background, romance”, waarschuwt hij op de binnenhoes.

Tegenwoordig geldt Metal Machine Music als een van de beruchtste noisealbums aller tijden. Reed zelf zal in interviews niet nalaten dit te beklemtonen. Het is een album dat zijn eigen legende heeft geschreven, ondanks of misschien wel dankzij het feit dat het album drie weken na de release uit de handel werd genomen. Een album dat sterk verdeelt. Voor Reedbiograaf Victor Bockris is het “the ultimate conceptual punk album and the progenitor of New York punk rock.” In 2005 riep het Britse Q Magazine Metal Machine Music uit tot een van de slechtste platen aller tijden. Maar de befaamde criticus Lester Bangs was duidelijk in zijn oordeel: “As a statement it’s great, as a giant FUCK YOU it shows integrity—a sick, twisted, dunced-out, malevolent, perverted, psychopathic integrity, but integrity nevertheless.”

Er is meer dat opvalt aan Metal Machine Music. In 1975 verscheen de plaat in dezelfde week als Discreet Music van Brian Eno. De twee albums lijken elkaars antipolen, snerpende feedback tegenover intieme ambient, maar ze liggen dichter bijelkaar dan je zou vermoeden. Ze bevatten geluidskunst die de omgeving van de luisteraar beïnvloedt, die de luisteraar als het ware uit zijn vertrouwde omgeving haalt.

Halverwege de jaren tachtig vond ik de originele lp in een platenzaakje in Aken (D). In mijn herinnering moest ik er dertig Duitse marken voor neertellen en sindsdien, dus de afgelopen vijfentwintig jaar, heb ik de plaat toch zeker drie keer gedraaid. Deze plaat zet je niet voor je plezier op. Uit de groeven klinkt een geluid alsof er een hoop stekkertjes verkeerd zijn aangesloten op je apparatuur. Het is de enige plaat in mijn verzameling waar ik vooral vaak aan dénk.

Lou Reed – Metal Machine Music (2lp, RCA 1975)