In de documentaire The Artist Formerly Known As Captain Beefheart vertelt Matt Groening, bedenker van de tekenfilmserie The Simpsons, over zijn teleurstelling toen hij voor het eerst het album Trout Mask Replica van Captain Beefheart hoorde. Toch had hij het gevoel dat er meer aan de hand was. Immers, de naam van zijn held Frank Zappa stond duidelijk op de hoes vermeld. Na een keer of zeven luisteren groeide Trout Mask Replica in de ogen van de jonge Groening uit van ‘the worst drek I’ve heard in my life’ tot de beste plaat ooit gemaakt. Het zal menigeen die voor het eerst de beruchte dubbel lp uit 1969 hoort bekend voorkomen. Iets soortgelijks is er aan de hand met Lulu, de samenwerking tussen rockiconen Lou Reed en Metallica. Alleen zijn er opvallend weinig Matt Groenings die de moeite nemen het omstreden album vaker dan een of twee keer te draaien.
Lulu lijkt slachtoffer van een wereldwijde hetze. De commentaren en reacties zijn sinds de release eind 2011, uitgesproken negatief. Met name de Metallicafans laten zich niet onbetuigd. Op internetforums, twitter en facebook is de strekking duidelijk: Lulu is met afstand het slechtste album aller tijden. Maar wacht eens even. We hebben het toch over Lou Reed? Verantwoordelijk voor een der invloedrijkste albums uit de popgeschiedenis. Componist van de klassiekers Walk On The Wild Side en Perfect Day? Schrijver van om context en interpretatie smekende teksten?
Ach, Reed is onderhand gewend dat zijn werk collectief wordt beschimpt. In 1967 kraaide geen haan naar het debuut van de Velvet Underground en het gezaghebbende Rolling Stone noemde zijn soloalbum Berlin bij verschijnen ‘een ramp’. ‘Het interesseert me niet wat ze te melden hebben. Ik ben alleen geïnteresseerd in de vraag of ik het zelf leuk vind. Ik schrijf voor mezelf’, aldus Reed over zijn critici naar aanleiding van de negatieve kritiek op Lulu.
Saillant. Wat Reed beslist niet had voorzien is de parallel tussen de ontvangst van zijn album en schrijver Frank Wedekinds schepping Lulu. Werd de mannelijke feminist Wedekind in zijn privérelaties tot vrouwen bijna stapelgek van jaloezie, in zijn toneelstukken Erdgeist en Die Büchse der Pandora krijgt het personage Lulu een toenemend zelfbewustzijn. De danseres propageert de damesliefde én prostitutie uit vrije wil. Dat in het Duitsland van 1900 een jonge vrouw een openlijk seksuele moraal predikt was tegen het zere been van de heersende bourgeoisie. Wedekinds theaterwerken werden fel bekritiseerd en zelfs in de ban gedaan. Ook met Lulu loopt het slecht af. Niet voor niets druipt op de albumhoes haar naam in dikke klodders bloed.
Lulu is loslaten en loskomen van verwachtingen. Best lastig als je bedenkt dat een deel van de muzikanten anders klinkt dan wat je van ze gewend bent. Dat de stem van de 69-jarige Reed soms wat hapert is tot daar aan toe, maar van Metallica horen we allesbehalve gestileerde thrashmetal.
In plaats daarvan speelt de band gitaarcrescendo’s in een repeterende modus. Metallica’s leadzanger James Hetfield verklaart in een interview met Nieuwsuur: ‘Hier is een stuk tekst dat laat zien wat er aan de hand is. Daar is geen plek voor een refrein waar je nog wat extra muziek op zet. We moesten een sfeer neerzetten zodat de muziek goed binnenkwam”. En toch is die muziek exact zo bedoeld en uitgevoerd, want een ding is duidelijk: Lulu is vintage Lou Reed. De Lou Reed die niet wil meewerken. De Lou Reed van de shockhorrorsong Sister Ray; van de paranoïde driehoeksverhouding van Berlin; het lawaaistatement Metal Machine Music.
Ooit zette Reed zijn eigen standaard waarvan hij nooit meer is afgeweken. Wie mee wil doen doet mee, de rest zoekt het zelf maar uit. Op Lulu heeft Reed een band om zich heen gedrapeerd die dit nonconformisme gestalte geeft en tegelijkertijd aangeeft wat veel van de huidige popmuziek mist: Lulu is stuurs, eenkennig en grimmig. Ondergaan in plaats van beluisteren. Luisteren is immers controle. Verlies de controle en vergeet de band die de naam Metallica draagt. Beoordeel het werk, niet de kunstenaar.
Wie Lulu als gesammtkunstwerk erkent zal de zwaarte proeven van het slotakkoord Junior Dad met zijn smorende strijkkwartet. Het is een van de meest dramatische werken die Lou Reed de laatste jaren schreef. Wellicht zegt de tekst meer over Reed dan over zijn hoofdpersoon. Reed wórdt Lulu: ‘I will teach you meanness, fear and blindness, no social redeeming kindness’. Het is zijn leitmotiv. Reed’s ambigue karakters proberen te overleven in het ongrijpbare grijs tussen het zwart en wit, tot op het zwelgende af slachtoffer van het emotionele verraad dat de liefde kan zijn. ‘I have no real feelings in my soul. Where most have passion I have a hole’, zingt hij in Cheat On Me. In de wereld van Reed is iedereen verdacht totdat het tegendeel is bewezen. Begrijpelijk. Hij heeft er steeds meer redenen voor.
(Dit artikel verscheen eerder op de site van de Volkskrant (26-1-2012) als ‘Het album Lulu is slachtoffer van wereldwijde hetze’) volkskrant.nl Het-album-Lulu-is-slachtoffer-van-wereldwijde-hetze
Metal Machine Music wordt momenteel ‘tentoongesteld’ als kunstwerk in een museum in Long Beach.
Ook 1981 is verlies lijden. Verliezen van jezelf. Het geheugen en de nostalgie hebben zoals wel vaker vermeld besloten de strijd aan te gaan met het compromisloze nu. Wie dacht dat alle platen van 1981 in 2011 nog fier en vrolijk overeind staan komt voor pijnlijke verrassingen. Wat in 1981 en vele jaren nadien geweldig goed was draait in 2011 proefondervindelijk uit op een teleurstelling c.q. nachtmerrie. Comsat Angels met Sleep No More, Siouxsie and the Banshees met Juju. Geheide krakers, toen.
